Υπάρχουν βράδια που δεν χρειάζεται καν να κοιτάξουμε την ώρα. Τα βλέφαρα βαραίνουν, η ενέργεια μειώνεται και το σώμα μοιάζει να μας ενημερώνει από μόνο του ότι πλησιάζει η ώρα του ύπνου.
Δεν πρόκειται απλώς για συνήθεια. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εξαιρετικά πολύπλοκο βιολογικό σύστημα μέτρησης του χρόνου, γνωστό ως κιρκάδιο ρυθμό.
Το «ρολόι» βρίσκεται στον εγκέφαλο
Στον υποθάλαμο του εγκεφάλου βρίσκεται μια μικρή περιοχή που ονομάζεται υπερχιασματικός πυρήνας. Λειτουργεί σαν κεντρικός χρονοδιακόπτης, συντονίζοντας έναν κύκλο περίπου 24 ωρών.
Το βιολογικό αυτό ρολόι επηρεάζει τον ύπνο και την εγρήγορση, αλλά και πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού.
Τα μάτια ενημερώνουν τον εγκέφαλο ότι νυχτώνει
Ένας από τους ισχυρότερους «ρυθμιστές» του εσωτερικού μας ρολογιού είναι το φως.
Καθώς το φυσικό φως μειώνεται το βράδυ, ειδικά κύτταρα στον αμφιβληστροειδή μεταφέρουν αυτή την πληροφορία στον εγκέφαλο. Έτσι ο οργανισμός αντιλαμβάνεται ότι η ημέρα πλησιάζει στο τέλος της χωρίς να χρειάζεται φυσικά να γνωρίζει αν το ρολόι γράφει 22:00 ή 23:00.
Αρχίζει να αυξάνεται η μελατονίνη
Όταν επικρατεί σκοτάδι, ο εγκέφαλος δίνει σήμα για αυξημένη παραγωγή μελατονίνης, μιας ορμόνης που συμβάλλει στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου και εγρήγορσης.
Η μελατονίνη δεν μας «ρίχνει» από μόνη της για ύπνο, αλλά λειτουργεί σαν βιολογικό μήνυμα ότι έχει φτάσει η νύχτα και ο οργανισμός πρέπει να προετοιμαστεί για ξεκούραση.
Αλλάζει ακόμη και η θερμοκρασία μας
Πριν από τον ύπνο αρχίζει να μειώνεται σταδιακά η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος. Παράλληλα αλλάζουν ορμονικές και άλλες φυσιολογικές λειτουργίες.
Όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας που έχει ξεκινήσει πριν καν ξαπλώσουμε.
Γιατί νυστάζουμε συχνά την ίδια ώρα;
Όταν κοιμόμαστε και ξυπνάμε σε σχετικά σταθερές ώρες, το βιολογικό ρολόι προσαρμόζεται στο καθημερινό μας πρόγραμμα.
Γι’ αυτό μπορεί να αρχίσουμε να νυστάζουμε περίπου την ίδια ώρα κάθε βράδυ ή ακόμη και να ξυπνάμε λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι.
Τα κινητά μπορούν να μπερδέψουν το σύστημα
Το έντονο φως κατά τις βραδινές ώρες μπορεί να επηρεάσει τα σήματα που λαμβάνει το βιολογικό μας ρολόι. Ιδιαίτερα το φως μικρού μήκους κύματος, στο οποίο ανήκει το μπλε φως που εκπέμπουν και οι οθόνες, μπορεί να καταστείλει τη μελατονίνη και να μετατοπίσει τον κιρκάδιο ρυθμό.
Έτσι, το σώμα μας δεν χρειάζεται ρολόι για να γνωρίζει ότι έφτασε η ώρα να κοιμηθούμε. Παρακολουθεί καθημερινά το φως, το σκοτάδι και το δικό του εσωτερικό πρόγραμμα, διαθέτοντας έναν μηχανισμό μέτρησης του χρόνου πολύ παλαιότερο από οποιοδήποτε ξυπνητήρι.
