Ένα σημαντικό βήμα προς μια νέα εποχή στην ανάπτυξη εμβολίων πραγματοποιούν επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Cambridge, οι οποίοι δημιούργησαν το πρώτο ανθρώπινο εμβόλιο που σχεδιάστηκε με τη συμβολή τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Το εμβόλιο πέρασε με επιτυχία την πρώτη φάση των κλινικών δοκιμών, όπου εξετάστηκε κυρίως η ασφάλεια και η ανεκτικότητά του από τον ανθρώπινο οργανισμό.
Πλέον βρίσκεται σε επόμενο στάδιο αξιολόγησης, με μεγαλύτερη ομάδα εθελοντών, ώστε να διαπιστωθεί η πραγματική αποτελεσματικότητά του και η διάρκεια της ανοσολογικής προστασίας που μπορεί να προσφέρει.
Τα αποτελέσματα της αρχικής μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Infection και θεωρούνται σημαντική εξέλιξη στην προσπάθεια δημιουργίας εμβολίων που δεν θα στοχεύουν μόνο τα σημερινά στελέχη ενός ιού, αλλά θα μπορούν να αντιμετωπίζουν και μελλοντικές μεταλλάξεις.
Πώς χρησιμοποίησαν την τεχνητή νοημοσύνη
Η βασική διαφορά του νέου εμβολίου σε σχέση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις είναι ότι δεν σχεδιάστηκε αποκλειστικά με βάση ήδη γνωστούς ιούς.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης για να αναλύσουν μεγάλο όγκο γενετικών δεδομένων από διαφορετικούς κορωνοϊούς. Μέσα από αυτή τη διαδικασία εντόπισαν περιοχές του ιού που παραμένουν σταθερές και δεν αλλάζουν εύκολα από τις μεταλλάξεις.
Με βάση αυτά τα κοινά χαρακτηριστικά δημιουργήθηκε ένα συνθετικό «υπεραντιγόνο», το οποίο έχει στόχο να εκπαιδεύσει το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει ευρύτερα μέλη της οικογένειας των κορωνοϊών.
Η προσέγγιση αυτή φιλοδοξεί να οδηγήσει σε εμβόλια με μεγαλύτερο εύρος προστασίας, τα οποία θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα απέναντι σε νέες παραλλαγές που ενδέχεται να εμφανιστούν στο μέλλον.
Εμβολιασμός χωρίς βελόνα
Μια ακόμη καινοτομία αφορά τον τρόπο χορήγησης.
Το εμβόλιο δεν χορηγείται με την κλασική σύριγγα, αλλά μέσω ειδικού συστήματος υψηλής πίεσης, το οποίο μεταφέρει το σκεύασμα στο δέρμα χωρίς τη χρήση βελόνας.
Η τεχνολογία αυτή μπορεί να περιορίσει την ενόχληση που προκαλεί ο εμβολιασμός και να συμβάλει στην αύξηση της αποδοχής τέτοιων διαδικασιών από το κοινό.
Τα αποτελέσματα της πρώτης δοκιμής
Στην πρώτη φάση των κλινικών δοκιμών συμμετείχαν 39 εθελοντές. Ο βασικός στόχος ήταν να εξεταστεί αν το εμβόλιο είναι ασφαλές.
Τα δεδομένα έδειξαν ότι το σκεύασμα ήταν καλά ανεκτό και προκάλεσε ανοσολογική αντίδραση στον οργανισμό.
Ωστόσο, η απόκριση που καταγράφηκε δεν ήταν ακόμη αρκετή για να αποδειχθεί ότι μπορεί να αποτελέσει ένα πλήρως καθολικό εμβόλιο για όλους τους κορωνοϊούς.
Για τον λόγο αυτό βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μεγαλύτερη μελέτη με περίπου 200 συμμετέχοντες, η οποία αναμένεται να δώσει πιο σαφή εικόνα για την αποτελεσματικότητα και τη διάρκεια της προστασίας.
Η AI ως εργαλείο και όχι ως «αυτόματος σχεδιαστής»
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν δημιουργεί μόνη της ένα εμβόλιο. Λειτουργεί ως ένα ισχυρό υπολογιστικό εργαλείο που βοηθά τους ερευνητές να επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων και να εντοπίζουν πιθανούς στόχους για νέα φάρμακα και εμβόλια.
Οι προτάσεις που προκύπτουν από τα συστήματα AI πρέπει στη συνέχεια να περάσουν από εργαστηριακές δοκιμές, πειράματα και κλινικές μελέτες πριν εφαρμοστούν στον άνθρωπο.
Παράλληλα, οι ειδικοί σημειώνουν ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να προβλέψει έναν εντελώς άγνωστο ιό που δεν έχει εμφανιστεί ακόμη.
Μπορεί όμως να βοηθήσει στην αναγνώριση κοινών χαρακτηριστικών μέσα σε γνωστές οικογένειες ιών και να επιταχύνει την ανάπτυξη πιο ευέλικτων εμβολίων.
Η ίδια φιλοσοφία εφαρμόζεται ήδη σε ερευνητικά προγράμματα για την ανάπτυξη ευρύτερων εμβολίων κατά της γρίπης και του ιού Έμπολα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο συνδυασμός τεχνητής νοημοσύνης και βιοϊατρικής έρευνας μπορεί να μειώσει σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για την ανακάλυψη νέων εμβολίων, όμως η τελική επιτυχία θα κριθεί από τα αποτελέσματα των επόμενων κλινικών δοκιμών και την αποδοχή της νέας τεχνολογίας από την κοινωνία.
