«Μέχρι να σαραντίσει το μωρό»… Είναι μια φράση που ακούγεται ακόμη και σήμερα σε πολλές ελληνικές οικογένειες. Παραδοσιακά, οι πρώτες σαράντα ημέρες μετά τη γέννηση θεωρούνται μια ιδιαίτερη περίοδος για τη μητέρα και το νεογέννητο, η οποία ολοκληρώνεται με τον λεγόμενο σαραντισμό στην εκκλησία.
Η παράδοση έχει βαθιές θρησκευτικές ρίζες, ενώ ο αριθμός σαράντα εμφανίζεται επανειλημμένα στη Βίβλο ως χρονικό διάστημα δοκιμασίας, προετοιμασίας και μετάβασης.
Γιατί ακριβώς 40 ημέρες;
Στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη ο αριθμός σαράντα εμφανίζεται πολλές φορές.
Η βροχή του Κατακλυσμού διαρκεί σαράντα ημέρες και νύχτες, ο Μωυσής παραμένει σαράντα ημέρες στο όρος Σινά και ο Χριστός νηστεύει για σαράντα ημέρες στην έρημο.
Για τη συγκεκριμένη παράδοση, όμως, ιδιαίτερη σημασία έχει η Υπαπαντή του Χριστού.
Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Λουκά, ο Ιησούς οδηγήθηκε στον Ναό μετά τη γέννησή του σύμφωνα με τις επιταγές του Μωσαϊκού Νόμου. Η χριστιανική παράδοση τοποθετεί την Υπαπαντή σαράντα ημέρες μετά τα Χριστούγεννα, στις 2 Φεβρουαρίου.
Τι είναι ο σαραντισμός;
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, περίπου σαράντα ημέρες μετά τον τοκετό, η μητέρα πηγαίνει στον ναό μαζί με το παιδί.
Ο ιερέας διαβάζει ειδικές ευχές για τη μητέρα και το βρέφος.
Στη λαϊκή γλώσσα όλη αυτή η διαδικασία επικράτησε να ονομάζεται «σαράντισμα».
Πρόκειται για εκκλησιαστική παράδοση και όχι για βάπτιση. Το παιδί μπορεί να βαπτιστεί αργότερα.
Γιατί παλαιότερα μητέρα και μωρό έμεναν στο σπίτι;
Γύρω από την εκκλησιαστική πρακτική δημιουργήθηκαν με τους αιώνες και πολλές λαϊκές συνήθειες.
Σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας επικράτησε η αντίληψη ότι μητέρα και παιδί έπρεπε να περιορίζουν τις εξόδους τους μέχρι να συμπληρωθούν οι σαράντα ημέρες.
Πίσω από αυτές τις συνήθειες υπήρχαν θρησκευτικές αντιλήψεις, δοξασίες αλλά και πρακτικές ανάγκες.
Η λοχεία είναι περίοδος αποκατάστασης για τη μητέρα, ενώ ένα νεογέννητο χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα. Σε παλαιότερες εποχές, χωρίς τη σημερινή ιατρική περίθαλψη, οι πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό ήταν ακόμη πιο ευαίσθητη περίοδος.
Απαγορεύεται σήμερα να βγει το μωρό πριν τις 40 ημέρες;
Όχι.
Δεν υπάρχει ιατρικός κανόνας που να λέει ότι ένα υγιές νεογέννητο πρέπει υποχρεωτικά να παραμένει κλεισμένο στο σπίτι μέχρι την τεσσαρακοστή ημέρα.
Οι οδηγίες για τις εξόδους ενός νεογνού εξαρτώνται από την υγεία του, τις συνθήκες, την έκθεσή του σε λοιμώξεις και τις συστάσεις του παιδιάτρου.
Άλλο λοιπόν η θρησκευτική και οικογενειακή παράδοση του σαραντισμού και άλλο μια ιατρική απαγόρευση εξόδου.
Γιατί η παράδοση επιβιώνει ακόμη;
Παρά τις τεράστιες αλλαγές στον τρόπο ζωής, το «σαράντισμα» εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία στην Ελλάδα.
Για πολλές οικογένειες αποτελεί την πρώτη επίσημη παρουσία του μωρού στην εκκλησία και μια συμβολική ολοκλήρωση των πρώτων εβδομάδων μετά τη γέννηση.
Και κάπως έτσι, μια φράση που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα –«το μωρό δεν έχει σαραντίσει»– κουβαλά πίσω της μια παράδοση αιώνων, στην οποία συναντώνται η βιβλική ιστορία, η ορθόδοξη λατρεία και τα παλιά ελληνικά έθιμα.
