«Δεν μου γέμισε το μάτι». «Μου φάνηκε αμέσως συμπαθητικός». «Κάτι πάνω του δεν μου άρεσε». Πολύ συχνά πιστεύουμε ότι αυτές οι πρώτες εντυπώσεις προκύπτουν ύστερα από προσεκτική παρατήρηση, όμως ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να σχηματίσει κρίσεις για ένα άγνωστο πρόσωπο σε μόλις περίπου 100 χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Σε πειράματα όπου άνθρωποι έβλεπαν άγνωστα πρόσωπα για μόλις ένα δέκατο του δευτερολέπτου, σχημάτιζαν ήδη εντυπώσεις σχετικά με το πόσο αξιόπιστος, συμπαθητικός, ικανός ή επιθετικός φαινόταν κάποιος. Το εντυπωσιακό είναι ότι όταν είχαν περισσότερο χρόνο να κοιτάξουν τα ίδια πρόσωπα, οι κρίσεις τους δεν άλλαζαν απαραίτητα πολύ. Αυτό που αυξανόταν συχνά ήταν η βεβαιότητά τους ότι είχαν δίκιο.
Και εδώ βρίσκεται το λάθος
Το γεγονός ότι ο εγκέφαλος αποφασίζει γρήγορα δεν σημαίνει ότι αποφασίζει σωστά. Ένα πρόσωπο μπορεί να μας φαίνεται περισσότερο ή λιγότερο αξιόπιστο εξαιτίας της έκφρασης, της μορφολογίας του, του τρόπου που κοιτάζει ή επειδή μοιάζει με κάποιον που ήδη γνωρίζουμε. Τίποτα από αυτά δεν αποτελεί αξιόπιστη απόδειξη για τον πραγματικό χαρακτήρα ενός ανθρώπου.
Η πρώτη εντύπωση δημιουργείται ως ένας γρήγορος μηχανισμός εκτίμησης. Ο εγκέφαλος προσπαθεί να απαντήσει άμεσα σε ερωτήσεις όπως «είναι απειλή;», «είναι φιλικός;» ή «μπορώ να τον εμπιστευτώ;». Σε κοινωνίες όπου έπρεπε να παίρνονται γρήγορες αποφάσεις, ένας τέτοιος μηχανισμός μπορεί να είχε πρακτική αξία, όμως σήμερα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές προκαταλήψεις.
Μετά αρχίζουμε να ψάχνουμε αποδείξεις ότι είχαμε δίκιο
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι η αρχική εντύπωση μπορεί να επηρεάσει όσα παρατηρούμε στη συνέχεια. Αν αποφασίσουμε μέσα στα πρώτα δευτερόλεπτα ότι κάποιος είναι αγενής, υπάρχει πιθανότητα να ερμηνεύσουμε ακόμη και μια ουδέτερη συμπεριφορά του ως επιβεβαίωση αυτής της άποψης.
Αυτό συνδέεται με την τάση του ανθρώπινου μυαλού να δίνει μεγαλύτερη σημασία σε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύει. Έτσι μια κρίση που σχηματίστηκε σχεδόν στιγμιαία μπορεί να επιβιώσει για πολύ περισσότερο από όσο της αξίζει.
Η εμφάνιση επηρεάζει περισσότερο απ’ όσο παραδεχόμαστε
Υπάρχει επίσης το λεγόμενο «halo effect». Αν κάποιος μας φαίνεται ελκυστικός, περιποιημένος ή χαμογελαστός, μπορεί ασυνείδητα να του αποδώσουμε και άλλα θετικά χαρακτηριστικά, όπως ευφυΐα, καλοσύνη ή ικανότητα. Το ίδιο μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα.
Γι’ αυτό οι πρώτες εντυπώσεις έχουν σημασία σε συνεντεύξεις εργασίας, ραντεβού και κοινωνικές γνωριμίες, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά γρήγορος στο να δημιουργεί μια ιστορία για έναν άνθρωπο που μόλις γνώρισε – το πρόβλημα είναι ότι συχνά τη γράφει πριν αποκτήσει αρκετά στοιχεία.
