Η πλήξη φαίνεται να είναι μια συναισθηματική κατάσταση που μας ωθεί να αλλάξουμε τη συμπεριφορά μας – αν αυτό έχει θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το άτομο και την κατάστασή του.
Lockdown πλήξη: Πολλοί από εμάς πιθανότατα αισθανθήκαμε βαριεστημένοι κάποια στιγμή τον τελευταίο χρόνο. Περιορισμοί σε κοινωνικές συγκεντρώσεις, σε ταξίδια και σε πολλές άλλες δραστηριότητες μπορεί να ήταν απαραίτητοι για τον έλεγχο της πανδημίας, αλλά άφησαν πολλούς από εμάς να κάνουμε λίγα πράγματα. Στην επιφάνεια, η πλήξη μπορεί να φαίνεται μάλλον ασήμαντη.
Μια εμπειρία που προορίζεται για όσους από εμάς έχουμε την πολυτέλεια να έχουμε πολύ χρόνο. Αλλά αποδεικνύεται ότι η πλήξη επηρεάζει τους ανθρώπους με πολλούς τρόπους. Αυτό θέτει το ερώτημα: σε ισορροπία, η πλήξη είναι η μέγγενη ή η αρετή; Σύμφωνα με την επιστήμη, η απάντηση μπορεί να είναι λίγο και τα δύο.
- Παρορμητικότητα: Η πλήξη έρχεται με την επιθυμία να βρεθεί μια πιο ικανοποιητική δραστηριότητα. Αυξάνει την παρορμητικότητά μας και διαταράσσει την ικανότητα να ανταποκριθούμε στο καθήκον. Αντ’ αυτού, στρεφόμαστε σε περισπασμούς, όπως σνακ ή σε παιχνίδια με το κινητό τηλέφωνο. Ενώ η περιστασιακή απόσπαση της προσοχής μπορεί να είναι αβλαβής, η χρόνια πλήξη παίζει ρόλο σε πολλές προβληματικές συμπεριφορές, όπως παθολογικά τυχερά παιχνίδια, κατάχρηση ναρκωτικών και επικίνδυνη οδήγηση. Στο πλαίσιο της πανδημίας, η πλήξη αποδεικνύεται βασικός λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι παραβιάζουν τους κανόνες lockdown και κοινωνικής απόστασης.
- Κακή ψυχική υγεία: Είναι φυσιολογικό να βαριέσαι κάθε τόσο. Αλλά η συχνή ή άλυτη πλήξη είναι λόγος ανησυχίας. Η έρευνα δείχνει ότι η τάση για πλήξη είναι μια πρόβλεψη για κακή ψυχική υγεία, όπως η κατάθλιψη και το άγχος. Οι άνθρωποι που βαριούνται εύκολα αναφέρουν ότι βρίσκουν στη ζωή λιγότερο νόημα. Είναι πιο πιθανό να εγκαταλείψουν το σχολείο, να σταματήσουν να εργάζονται ή να έχουν λιγότερο ικανοποιητικές ρομαντικές σχέσεις.
- Επιθετικότητα: Μέχρι στιγμής, φαίνεται ότι η πλήξη είναι κυρίως πρόβλημα για το άτομο που τη βιώνει. Αλλά αποδεικνύεται ότι η πλήξη ενός ατόμου μπορεί επίσης να είναι το πρόβλημα ενός άλλου ατόμου. Η πλήξη μπορεί να προκαλέσει επιθετικότητα. Μια μελέτη του 2020 εξέτασε εάν η πλήξη μπορεί να προκαλέσει σαδιστική επιθετικότητα.
- Νέα αναζήτηση: Υπάρχουν όμως και θετικές πλευρές στην πλήξη. Αντί να αναζητούν παρηγοριά σε παρορμητική συμπεριφορά ή επιθετικότητα, η πλήξη μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αναζητήσουν νέες καταστάσεις ή προκλήσεις. Οι άνθρωποι που βαριούνται εύκολα μπορούν να εκφράσουν μεγαλύτερη περιέργεια. Σε ένα πείραμα το 2019, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να δουν φωτογραφίες που είχαν ήδη δει ή φωτογραφίες που δεν ήταν εξοικειωμένες με αυτούς. Εκείνοι που βαριούνται έδειξαν ισχυρότερη προτίμηση για άγνωστες φωτογραφίες, ακόμη και όταν ήξεραν ότι αυτές οι νέες φωτογραφίες θα τους έδειχναν δυσάρεστα πράγματα όπως κατσαρίδες ή βρώμικα πιάτα.
- Βρίσκοντας νόημα στη ζωή: Ίσως μια από τις πιο εκπληκτικές πτυχές της πλήξης σχετίζεται με την εύρεση νοήματος στη ζωή. Οι άνθρωποι που αισθάνονται βαριεστημένοι αναφέρουν ότι η τρέχουσα κατάστασή τους στερείται οποιουδήποτε σκοπού. Σε απάντηση, αναζητούν ενεργά τρόπους με τους οποίους μπορούν να κάνουν τη ζωή να έχει ξανά νόημα. Για παράδειγμα, η πλήξη αναγκάζει τους ανθρώπους να προσκολλώνται πιο έντονα στις ιδεολογίες τους. Τέτοιες πιο ακραίες πολιτικές πεποιθήσεις μπορούν να δώσουν στους ανθρώπους μια αίσθηση σκοπού στη ζωή τους, για το καλύτερο ή το χειρότερο. Οι βαρετές δραστηριότητες αναγκάζουν επίσης τους ανθρώπους να παραμένουν σε νοσταλγικές αναμνήσεις. Η νοσταλγία συνδυάζει θετικά συναισθήματα όπως η ασφάλεια, με αρνητικά όπως η αίσθηση της απώλειας.
Είναι σημαντικό ότι αυτές οι νοσταλγικές αναμνήσεις κάνουν τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο συνδεδεμένοι με τους άλλους, κάτι που τους βοηθά να βρίσκουν περισσότερο νόημα στη ζωή τους. Λειτουργεί και με τον άλλο τρόπο. Οι άνθρωποι που αντλούν μια αίσθηση της σημασίας στη ζωή από τη θρησκεία τους βαριούνται λιγότερο εύκολα σε χειρουργικές εργασίες
Ίσως ένα από τα πιο εκπληκτικά ευρήματα είναι ότι η στιγμιαία πλήξη μπορεί να αυξήσει την προθυμία των ανθρώπων να δώσουν σε ένα φιλανθρωπικό σκοπό, δίνοντας μια πολύ διαφορετική εικόνα από αυτήν της πλήξης ως αιτία της σαδιστικής επιθετικότητας.
Η πλήξη, όπως και πολλά συναισθήματα, φαίνεται να παίζει αναπόσπαστο ρόλο στην ψυχολογική λειτουργία. Μπορεί να μας απομακρύνει από τις άσκοπες και συναρπαστικές δραστηριότητες και προς αυτό που νιώθουμε σαν αξιόλογες ενέργειες.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δραστηριότητες που προσφέρουν μια αίσθηση νοήματος ή καινοτομίας – αλλά μπορεί επίσης να προκαλέσει συμπεριφορά που είναι πιο επικίνδυνη και καταστροφική. Η πλήξη φαίνεται να είναι μια συναισθηματική κατάσταση που μας ωθεί να αλλάξουμε τη συμπεριφορά μας – αν αυτό έχει θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το άτομο και την κατάστασή του.
