Διατροφή

Είδος εξάρτησης είναι το φαγητό

Είδος εξάρτησης είναι το φαγητό

Εξάρτηση χαρακτηρίζουμε οποιαδήποτε συνήθεια από την οποία δεν μπορούμε εύκολα να αποδεσμευθούμε, είτε πρόκειται για μια ουσία είτε για μια δραστηριότητα. Οπως θα δούμε και στη συνέχεια, όλων των ειδών οι εξαρτήσεις έχουν κοινό χαρακτηριστικό τον εθισμό στην έκκριση της ορμόνης ντοπαμίνης.

Η ντοπαμίνη συνιστά μια σημαντική νευροδιαβιβαστική ουσία, μεταφέρει δηλαδή σήματα κατά μήκος του νευρικού συστήματος, και συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου. Μεταξύ αυτών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά μας, τη γνωστική λειτουργία, τη διάθεση, την εστίαση/προσοχή και την εκμάθηση.

Εκκρίνεται από πυρήνες νευρώνων (nucleus accumbens) και τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου, από κινήσεις ανταμοιβής (φαγητό, σεξ, φάρμακα) και από φυσιολογικά ερεθίσματα. Θεωρείται ότι η ντοπαμίνη σχετίζεται με το αίσθημα ικανοποίησης του εγκεφάλου, που μας παρέχει συναισθήματα ευφορίας και ενίσχυσης, προς συγκεκριμένες δράσεις. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η ντοπαμίνη μπορεί να απελευθερωθεί και σε συνθήκες επιθετικότητας.

Ανταμοιβή

Φαίνεται λοιπόν ότι η ντοπαμίνη σχετίζεται στενά με συμπεριφορές αναζήτησης της (αυτο)-ανταμοιβής. Μελέτες υποστηρίζουν ότι ακόμα και η προσδοκία της ανταμοιβής πυροδοτεί την έκκριση της ντοπαμίνης. Υπάρχουν μάλιστα στοιχεία ότι όταν η ανταμοιβή μας είναι μεγαλύτερη του αναμενόμενου, αυξάνεται μαζί και η απελευθέρωση της ορμόνης, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ικανοποίησή μας ή το κίνητρο προς ανταμοιβή. Ουσίες όπως η κοκαΐνη, η νικοτίνη και οι αμφεταμίνες προκαλούν άμεσα ή έμμεσα αύξηση των επιπέδων ντοπαμίνης στο μεσομεταιχμιακό μονοπάτι ανταμοιβής στον εγκέφαλο (mesolimbic reward pathway). Το μονοπάτι αυτό διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη «μετάφραση» της σκέψης σε δράση – ειδικά στην εκμάθηση της ανταμοιβής. Ως συνέπεια, αναζητάμε συνεχώς την υλική (ή μη) ανταμοιβή, π.χ. τρόφιμα με γλυκιά γεύση, σεξ κ.ά.

Οταν συνδυάζουμε λοιπόν μια δραστηριότητα (π.χ. τζόγο, φαγητό, αλκοόλ, σεξ) με την έκκριση της ντοπαμίνης και τα συνεπακόλουθα ευχάριστα συναισθήματα, τότε αρχίζουμε να αποζητάμε αυτήν τη δραστηριότητα μόνο και μόνο για να… χαρίσουμε στον εαυτό μας τα συναισθήματα αυτά. Παύει να έχει σημασία το μέσο (π.χ. τζόγος, φαγητό, αλκοόλ, σεξ) και το κυνήγι της ευχαρίστησης γίνεται πλέον αυτοσκοπός.

Φαγητό

Είναι όμως οποιαδήποτε κατάχρηση συνδεδεμένη με εθισμό; Μπορεί ένας παχύσαρκος να καταναλώνει υπερβολική ποσότητα τροφής, σε σημείο που να εθίζεται σε αυτό; Οι μελέτες που διεξάγονται μας δίνουν στοιχεία που συνδέουν την παχυσαρκία με την έκκριση (ή μη) της ντοπαμίνης. Πρόσφατες έρευνες μας δείχνουν ότι υπάρχουν άνθρωποι που, για γενετικούς λόγους, έχουν λιγότερους υποδοχείς ντοπαμίνης. Ετσι, ο εγκέφαλός τους δεν ικανοποιείται με μια φυσιολογική ποσότητα φαγητού και αναγκάζονται να αυξήσουν σημαντικά την ποσότητα προκειμένου να λάβουν την ίδια ευχαρίστηση και ικανοποίηση.

Απεξάρτηση

Η διαδικασία της… απεξάρτησης είναι δύσκολη, γιατί ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο να ξεμάθει τη «συνταγή» που ακολουθούσε για να λάβει ευχαρίστηση (π.χ. φαγητό ~ ευχαρίστηση) και να μάθει νέους, πιο ωφέλιμους τρόπους (π.χ. άσκηση ~ ευχαρίστηση). Τα στάδιά της χαρακτηρίζονται από θλίψη, ατονία και κυκλοθυμική συμπεριφορά. Συχνά βέβαια εμπλέκονται και άλλα βαθύτερα συναισθήματα ή προσωπικά βιώματα -χαμηλή αυτοπεποίθηση, συναισθήματα αυτοκαταστροφής κτλ.- που κάνουν τη διαδικασία ακόμα πιο δύσκολη. Το ίδιο ισχύει ακόμα και σε περιπτώσεις πιο «κοινωνικά αποδεκτών» εξαρτήσεων, όπως η νικοτίνη.

Το φαγητό μπορεί να γίνει εθιστικό

Ο πιο συνηθισμένος τρόπος είναι να το μετατρέψουμε σε μέσο αναζήτησης ευχαρίστησης και μετάθεσης ευθυνών/υποχρεώσεων. Να το χρησιμοποιήσουμε για να αλλάξουμε τη διάθεσή μας και να ανακουφίσουμε αρνητικά συναισθήματα. Η όποια πρόσκαιρη ανακούφιση, που μπορεί να προσφέρει, μας κάνει να αναζητούμε ξανά και ξανά τη συγκεκριμένη δίοδο έξω από την πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι άλλωστε και το προφίλ του εξαρτημένου ατόμου; Δεδομένου λοιπόν του γεγονότος ότι το πιάτο αντικατοπτρίζει μεγάλο μέρος της ψυχοσύνθεσής μας, κρίνεται απαραίτητη η επιπρόσθετη υποστήριξη από ειδικούς (ομάδες απεξάρτησης, ψυχολογική υποστήριξη, κλινικούς διαιτολόγους κτλ.), ώστε να περιορίσουμε τόσο τη μετάθεση της διάθεσής μας στο φαγητό όσο και την αναζήτηση της εδώδιμης ανταμοιβής.

Διατροφή

08.11.2026

Ozempic: Οι δύο συνήθειες που βοηθούν να μην επιστρέψουν τα χαμένα κιλά

Τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, όπως το Ozempic, το Wegovy και το Mounjaro, έχουν αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, βοηθώντας εκατομμύρια ανθρώπους να μειώσουν το σωματικό τους βάρος. Ωστόσο, η διατήρηση του αποτελέσματος μετά τη διακοπή της θεραπείας δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση, καθώς αρκετοί ασθενείς έρχονται αντιμέτωποι με την επαναπρόσληψη των […]

07.11.2026

Ανησυχία στο Ηράκλειο με τη μαζική δηλητηρίαση: Το μανιτάρι που τους «θέρισε»

Επτά άνθρωποι εμφάνισαν συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης στο Ηράκλειο μέσα σε διάστημα μίας εβδομάδας, αφού κατανάλωσαν άγρια μανιτάρια και χόρτα. Σύμφωνα με το Nea Kriti, τέσσερις από αυτούς χρειάστηκε να μεταφερθούν στα επείγοντα νοσοκομείων της πόλης: τρεις στο ΠΑΓΝΗ και ένας στο Βενιζέλειο. Οι ασθενείς εξετάστηκαν από τους γιατρούς και αποχώρησαν όταν υποχώρησαν τα πρώτα συμπτώματα, […]

Κοτόπουλα που γίνονται δύο κιλά σε 33 ημέρες: Η Δανία προσπαθεί να τα απαγορεύσει στην ΕΕ
04.11.2026

Κοτόπουλα που γίνονται δύο κιλά σε 33 ημέρες: Η Δανία προσπαθεί να τα απαγορεύσει στην ΕΕ

Δείτε πώς τα φιστίκια επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη μνήμη
03.11.2026

Δείτε πώς τα φιστίκια επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη μνήμη

Fractional laser: Η θεραπεία που «ξυπνά» ξανά το κολλαγόνο της επιδερμίδας
26.10.2026

Fractional laser: Η θεραπεία που «ξυπνά» ξανά το κολλαγόνο της επιδερμίδας

Μια χούφτα την ημέρα αρκεί: Οι ξηροί καρποί που συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο υπέρτασης
21.10.2026

Μια χούφτα την ημέρα αρκεί: Οι ξηροί καρποί που συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο υπέρτασης

Δείτε γιατί δεν πρέπει να βάζετε κατεψυγμένα μούρα απευθείας σε smoothies: Οι κίνδυνοι για την υγεία
20.10.2026

Δείτε γιατί δεν πρέπει να βάζετε κατεψυγμένα μούρα απευθείας σε smoothies: Οι κίνδυνοι για την υγεία

Υδράργυρος στα ψάρια: Ποια είδη να προτιμάτε και ποια να περιορίσετε σύμφωνα με διατροφολόγο
20.10.2026

Υδράργυρος στα ψάρια: Ποια είδη να προτιμάτε και ποια να περιορίσετε σύμφωνα με διατροφολόγο

Ειδικοί κατέρριψαν τον μεγαλύτερο μύθο για το τρέξιμο: Tι δείχνουν νέες έρευνες
20.10.2026

Ειδικοί κατέρριψαν τον μεγαλύτερο μύθο για το τρέξιμο: Tι δείχνουν νέες έρευνες

Από τον καφέ μέχρι το μπρόκολο: Οι 9 τροφές που βοηθούν στην υγεία του ήπατος
19.10.2026

Από τον καφέ μέχρι το μπρόκολο: Οι 9 τροφές που βοηθούν στην υγεία του ήπατος

Δημοφιλή

Υγεία
1

Αυτό είναι το θαυματουργό έλαιο που προστατεύει από το Αλτχάιμερ

Φάρμακα
2

Ανατροπή δεδομένων στα εμβόλια mRNA: Οι εμβολιασμένοι πεθαίνουν πλέον στις ΗΠΑ από COVID-19

Υγεία
3

Το τρόφιμο που θωρακίζει «αθόρυβα» τα οστά σε κάθε ηλικία… δεν είναι το γάλα!

Kαρδιά
4

Ποιοι είναι οι φυσιολογικοί καρδιακοί παλμοί και ποια τα επικίνδυνα όρια – Πότε πρέπει να ανησυχήσετε

Περισσότερα

16.11.2026

Τα 3 ακριβότερα φάρμακα στον κόσμο – Κοστίζουν έως 4,25 εκατ. δολάρια

Θεραπείες που κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια, αλλά χορηγούνται με μία μόνο δόση, αποτελούν πλέον μέρος της σύγχρονης ιατρικής. Πρόκειται για εξειδικευμένα φάρμακα που απευθύνονται σε ασθενείς με σπάνιες παθήσεις, χωρίς ωστόσο να εγγυώνται την οριστική ίαση. Στις ΗΠΑ, τρία από τα ακριβότερα σκευάσματα είναι τα Lenmeldy, Hemgenix και Elevidys, με τις τιμές τους να ξεπερνούν συνολικά […]

16.11.2026

Πέθανε το αγοράκι στην Κρήτη που κατάπιε μεγάλη ποσότητα βενζίνης (upd)

Πέθανε το αγοράκι ηλικίας λίγο μεγαλύτερης του ενός έτους, το οποίο κατάπιε βενζίνη στη Νέα Αλικαρνασσό Ηρακλείου. Το παιδί μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ), όπου οι γιατροί έδωσαν μάχη για να το κρατήσουν στη ζωή, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του neakriti.gr, χρειάστηκε να υποβληθεί σε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ). Στη […]

Κ.Νοτοπούλου και Π.Τσαρούχας μαζί στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσ/νίκης (φωτο)
15.11.2026

Κ.Νοτοπούλου και Π.Τσαρούχας μαζί στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσ/νίκης (φωτο)

ΗΠΑ: Χώρισε και «αντικατέστησε» τον σύζυγό της με ένα… γουρούνι!
15.11.2026

ΗΠΑ: Χώρισε και «αντικατέστησε» τον σύζυγό της με ένα… γουρούνι!

Τρία σημάδια που αποκαλύπτουν τι πραγματικά αισθάνεται κάποιος για εσάς
14.11.2026

Τρία σημάδια που αποκαλύπτουν τι πραγματικά αισθάνεται κάποιος για εσάς

Η εξομολόγηση της Κέιτ Μίντλετον για την «μάχη» της με τον καρκίνο
11.11.2026

Η εξομολόγηση της Κέιτ Μίντλετον για την «μάχη» της με τον καρκίνο

Μπρούνο Τσιρίλο για την κόρη του: «Είναι η καψούρα μου και η ζωή μου» (βίντεο)
10.11.2026

Μπρούνο Τσιρίλο για την κόρη του: «Είναι η καψούρα μου και η ζωή μου» (βίντεο)

Ντάστιν Χόφμαν: «Τα είχα με παντρεμένη και ο δικός της με σημάδεψε με το όπλο»
10.11.2026

Ντάστιν Χόφμαν: «Τα είχα με παντρεμένη και ο δικός της με σημάδεψε με το όπλο»

Η γυναίκα που γέννησε εννέα παιδιά σε μία εγκυμοσύνη – Πώς τα κατάφερε;
09.11.2026

Η γυναίκα που γέννησε εννέα παιδιά σε μία εγκυμοσύνη – Πώς τα κατάφερε;

Ν.Σκαφίδα για τον Γ.Βαρδή: «Φτάσαμε κοντά στον χωρισμό» (βίντεο)
08.11.2026

Ν.Σκαφίδα για τον Γ.Βαρδή: «Φτάσαμε κοντά στον χωρισμό» (βίντεο)