Νέα ανησυχία για την ασφάλεια των τροφίμων προκαλεί έκθεση του PAN Europe (Pesticide Action Network), η οποία εξετάζει την παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε ευρωπαϊκές φράουλες και καταγράφει την ανίχνευση ουσιών που χαρακτηρίζονται ως «παντοτινά χημικά» (PFAS), αλλά και ενώσεων που συνδέονται με διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος.
Τα ευρήματα της έκθεσης δεν σημαίνουν ότι όλες οι φράουλες που κυκλοφορούν στην αγορά αποτελούν άμεσο κίνδυνο για την υγεία, ωστόσο αναδεικνύουν τον προβληματισμό για τη χρόνια έκθεση του πληθυσμού σε μικρές ποσότητες πολλών διαφορετικών χημικών ουσιών μέσω της διατροφής.
Οι ερευνητές ανέλυσαν 41 δείγματα φράουλας από 11 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τα 36 συμβατικά δείγματα που εξετάστηκαν, το 78% περιείχε ανιχνεύσιμα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων, ενώ στο 61% εντοπίστηκαν δύο ή περισσότερες διαφορετικές ουσίες.
Σύμφωνα με την έκθεση, ένα συμβατικό δείγμα περιείχε κατά μέσο όρο 3,5 διαφορετικά φυτοφάρμακα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν ακόμη μεγαλύτερες συγκεντρώσεις, με δείγματα να περιέχουν έως και εννέα διαφορετικά κατάλοιπα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα PFAS, μια ομάδα χημικών ουσιών που χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα ανθεκτικές στο περιβάλλον. Φυτοφάρμακα που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία ανιχνεύθηκαν στο 58% των συμβατικών δειγμάτων που εξετάστηκαν.
Μεταξύ των ουσιών που εντοπίστηκαν συχνότερα ήταν η φλουδιοξονίλη και η κυπροδινίλη. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένες ουσίες έχουν αξιολογηθεί ως πιθανές ενδοκρινικές διαταράκτες, δηλαδή χημικές ενώσεις που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των ορμονών.
Αντίθετα, στα πέντε δείγματα βιολογικής καλλιέργειας που εξετάστηκαν δεν εντοπίστηκαν ποσοτικοποιήσιμα υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Οι συντάκτες της έκθεσης διευκρινίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως όλα τα βιολογικά προϊόντα είναι απολύτως απαλλαγμένα από κατάλοιπα, αλλά δείχνει ότι υπάρχουν μέθοδοι καλλιέργειας με σημαντικά μειωμένη χημική επιβάρυνση.
Οι πιθανοί κίνδυνοι από τη μακροχρόνια έκθεση
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά την κατανάλωση μιας μεμονωμένης φράουλας, αλλά τη συνεχή και επαναλαμβανόμενη έκθεση σε πολλαπλές χημικές ουσίες μέσα στον χρόνο.
Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες μπορούν να επηρεάσουν ορμονικές λειτουργίες που σχετίζονται με τη γονιμότητα, την ανάπτυξη, τον μεταβολισμό και τη λειτουργία του θυρεοειδούς.
Παράλληλα, τα PFAS έχουν συνδεθεί σε επιστημονικές μελέτες με μεταβολές στη χοληστερόλη, αλλαγές στη λειτουργία του ήπατος, επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά και αυξημένους κινδύνους για συγκεκριμένες παθήσεις, ανάλογα πάντα με την ουσία, τη δόση και τη διάρκεια έκθεσης.
Η έκθεση καταγράφει επίσης παρουσία νευροτοξικών φυτοφαρμάκων σε μέρος των συμβατικών δειγμάτων, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για ευάλωτες ομάδες, όπως οι έγκυες γυναίκες και τα μικρά παιδιά.
Τι μπορούν να κάνουν οι καταναλωτές
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι καταναλωτές δεν χρειάζεται να αποκλείσουν τις φράουλες από τη διατροφή τους, καθώς το φρούτο παραμένει πηγή βιταμίνης C, φυτικών ινών και άλλων ωφέλιμων συστατικών.
Ωστόσο, συνιστάται καλό πλύσιμο πριν από την κατανάλωση, με άφθονο καθαρό νερό, καθώς και αποφυγή χρήσης σαπουνιών ή χημικών καθαριστικών που μπορεί να είναι ακατάλληλα για τρόφιμα.
Η επιλογή βιολογικών προϊόντων, όταν είναι οικονομικά εφικτό, η αγορά από παραγωγούς που εφαρμόζουν πιο ήπιες καλλιεργητικές πρακτικές και η ποικιλία στη διατροφή μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της συνολικής έκθεσης.
Η έκθεση του PAN Europe επαναφέρει, πάντως, τη συζήτηση για την ανάγκη αυστηρότερων ελέγχων στα φυτοφάρμακα και καλύτερης αξιολόγησης των επιπτώσεων από τη συσσώρευση πολλαπλών χημικών ουσιών στην τροφική αλυσίδα.
