Χημικές ουσίες που ενδέχεται να επηρεάζουν τη λειτουργία των ορμονών βρίσκονται σε αρκετά προϊόντα καθημερινής χρήσης, από τις συσκευασίες τροφίμων και τα καλλυντικά μέχρι τα παιδικά παιχνίδια, τα χαλιά και τα έπιπλα.
Αξιολόγηση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η οποία δημοσιεύθηκε στις 17 Νοεμβρίου, συγκεντρώνει στοιχεία για τις πιθανές επιπτώσεις των ενδοκρινικών διαταρακτών στην ανθρώπινη υγεία.
Οι συγκεκριμένες ουσίες μπορούν να παρεμβαίνουν στη λειτουργία των ορμονών, οι οποίες ρυθμίζουν κρίσιμες διαδικασίες του οργανισμού, όπως η ανάπτυξη, η αναπαραγωγή και ο μεταβολισμός.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έκθεση κατά την εγκυμοσύνη και την παιδική ηλικία, καθώς πρόκειται για περιόδους κατά τις οποίες αναπτύσσεται ο οργανισμός.
Ωστόσο, η παρουσία μιας χημικής ουσίας σε ένα προϊόν δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό προκαλεί κάποια ασθένεια. Σημασία έχουν το είδος της ουσίας, η ποσότητα και η διάρκεια της έκθεσης.
Ακολουθούν πέντε συνηθισμένες πηγές πιθανής έκθεσης μέσα στο σπίτι:
1. Πλαστικά δοχεία και συσκευασίες τροφίμων
Η δισφαινόλη Α (BPA) χρησιμοποιείται σε ορισμένα είδη σκληρού πλαστικού, αλλά και σε προστατευτικές επιστρώσεις στο εσωτερικό μεταλλικών συσκευασιών τροφίμων.
Υπό συγκεκριμένες συνθήκες, χημικές ουσίες από τα υλικά συσκευασίας μπορούν να μεταφερθούν στα τρόφιμα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη απαγορεύσει τη χρήση της BPA στις περισσότερες εφαρμογές που αφορούν υλικά σε επαφή με τρόφιμα.
Η βασική μεταβατική περίοδος ολοκληρώθηκε στις 20 Ιουλίου 2026, ενώ για ορισμένες ειδικές εφαρμογές προβλέπονται μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια.
Για τη μείωση της έκθεσης, προτείνεται η χρήση γυάλινων ή κεραμικών σκευών για το ζέσταμα του φαγητού.
Τα πλαστικά δοχεία πρέπει να χρησιμοποιούνται στον φούρνο μικροκυμάτων μόνο εφόσον είναι κατάλληλα για τη συγκεκριμένη χρήση, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
2. Καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας
Ορισμένα συστατικά που χρησιμοποιούνται σε καλλυντικά και προϊόντα περιποίησης έχουν βρεθεί στο επίκεντρο ερευνών για πιθανές επιδράσεις στο ενδοκρινικό σύστημα.
Σε αυτά περιλαμβάνονται συγκεκριμένα φίλτρα υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) και συντηρητικά. Οι ευρωπαϊκές αρχές αξιολογούν τις επιμέρους ουσίες και επιβάλλουν περιορισμούς ή απαγορεύσεις όπου κρίνεται απαραίτητο.
Οι καταναλωτές καλό είναι να επιλέγουν προϊόντα από αξιόπιστα καταστήματα, να ελέγχουν τη σύνθεσή τους και να ακολουθούν τις οδηγίες χρήσης.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακοπεί η χρήση αντηλιακών. Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία παραμένει σημαντική για την υγεία του δέρματος.
3. Παιχνίδια από μαλακό πλαστικό
Ορισμένες φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά πιο εύκαμπτα. Συγκεκριμένες ουσίες αυτής της κατηγορίας έχουν συσχετιστεί με πιθανές επιδράσεις στο ορμονικό σύστημα και την αναπαραγωγική ανάπτυξη.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει περιορισμούς στη χρήση συγκεκριμένων φθαλικών ενώσεων σε παιχνίδια και προϊόντα φροντίδας παιδιών.
Οι γονείς καλό είναι να επιλέγουν παιχνίδια κατάλληλα για την ηλικία του παιδιού, από γνωστούς και αξιόπιστους πωλητές, ελέγχοντας τη σήμανση και τις σχετικές προειδοποιήσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε αντικείμενα από μαλακό πλαστικό άγνωστης προέλευσης, τα οποία μπορεί να καταλήξουν στο στόμα των μικρών παιδιών.
4. Καναπέδες, χαλιά και υφάσματα με αντοχή στους λεκέδες
Ορισμένα υφάσματα επίπλωσης και προϊόντα που έχουν υποστεί ειδική επεξεργασία για να απωθούν το νερό και τους λεκέδες μπορεί να περιέχουν ουσίες PFAS.
Πρόκειται για μια μεγάλη οικογένεια χημικών ενώσεων, ορισμένες από τις οποίες έχουν συνδεθεί με επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, μεταξύ αυτών και στο ενδοκρινικό σύστημα. Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι ουσίες PFAS τις ίδιες ιδιότητες και το ίδιο προφίλ κινδύνου.
Η ΕΕ έχει αρχίσει να εφαρμόζει περιορισμούς για συγκεκριμένες ουσίες της υποομάδας PFHxA. Οι σχετικοί περιορισμοί τέθηκαν σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2026 για ενδύματα και υποδήματα, ενώ για χαλιά και υφάσματα επίπλωσης προβλέπεται εφαρμογή από τον Οκτώβριο του 2027.
Κατά την αγορά νέων επίπλων και υφασμάτων, οι καταναλωτές μπορούν να αναζητούν προϊόντα χωρίς περιττές χημικές επεξεργασίες για την απώθηση λεκέδων. Δεν υπάρχει, πάντως, λόγος να αντικαταστήσουν έπιπλα που βρίσκονται ήδη σε καλή κατάσταση μόνο και μόνο επειδή δεν γνωρίζουν εάν έχουν υποστεί τέτοια επεξεργασία.
5. Η σκόνη που συγκεντρώνεται μέσα στο σπίτι
Μία ακόμη πηγή έκθεσης βρίσκεται σε ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται: την οικιακή σκόνη.
Ουσίες που απελευθερώνονται από έπιπλα, δάπεδα, ηλεκτρονικές συσκευές και άλλα υλικά μπορούν να συσσωρεύονται στα σωματίδια σκόνης μέσα στους εσωτερικούς χώρους.
Τα μικρά παιδιά ενδέχεται να εκτίθενται περισσότερο, καθώς μπουσουλάνε, παίζουν στο πάτωμα και συχνά βάζουν τα χέρια τους στο στόμα.
Για τον περιορισμό της έκθεσης, συνιστάται ο τακτικός καθαρισμός των επιφανειών με νωπό πανί, η συχνή χρήση ηλεκτρικής σκούπας, ο καλός αερισμός των δωματίων και το πλύσιμο των χεριών των παιδιών πριν από τα γεύματα.
Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιορίσουν την ποσότητα της σκόνης και την επαφή με ουσίες που ενδέχεται να υπάρχουν σε αυτήν.
Η βασική επισήμανση των επιστημονικών αξιολογήσεων είναι ότι η έκθεση σε χημικές ουσίες δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ενιαία: κάθε ουσία έχει διαφορετικές ιδιότητες, ενώ ο κίνδυνος εξαρτάται από τη δόση και τη διάρκεια επαφής.
Η ενημέρωση των καταναλωτών και η εφαρμογή των ευρωπαϊκών περιορισμών αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τη μείωση της καθημερινής έκθεσης.