H Δύση τρομάζει μπροστά στον «άγνωστο» εχθρό της γρίπης των χοιρων γιατί νομίζει ότι έχει ξεμπερδέψει με τις παλιές και γνωστές νόσους που μαστίζουν τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες στην Αφρική, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική. Και όμως ακόμη σκοτώνουν η ελονοσία και ο “μαύρος πυρετός”.
Του Δρ.Θεόδωρου Τσιάκου, Εντατικολόγος- Διευθυντής Τ.Ε.Π.Elbe – Elster Klinikum Brandenburg
Εμείς τις ξεχάσαμε, εκείνες όχι…
Ενώ τα βλέμματα σε παγκόσμιο επίπεδο είναι στραμμένα το τελευταίο διάστημα σε έναν «άγνωστο» εχθρό της δημόσιας υγείας – ένα στέλεχος της γρίπης το οποίο μπορεί να εμφανιστεί ύστερα από μετάλλαξη και να προκαλέσει πανδημία -, σε όλον τον πλανήτη καταγράφονται καθημερινά επιδημίες, ξεσπάσματα που προκαλούν πολύ «γνωστοί» εχθροί. Μια απλή αναζήτηση στο αρχείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), στο τμήμα σχετικά με την καταγραφή των εστιών ασθενειών ανά τον κόσμο, δείχνει ότι δεν υπάρχει ημέρα που να μην πλήττεται κάποια χώρα – κυρίως στην Αφρική, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική – από νόσους, ορισμένες εκ των οποίων έρχονται από το μακρινό παρελθόν.
Ο κατάλογος είναι μεγάλος και γίνεται συνεχώς μεγαλύτερος: φυματίωση, λεϊσμανίαση, αφρικανική τρυπανοσωμίαση, νόσος Τσάγκας, ελονοσία, είναι ορισμένοι μόνο από τους εφιάλτες που ξαναζούν. Ασθένειες «ξεχασμένες», που όμως υπενθυμίζουν καθημερινά με την παρουσία τους ότι είναι εδώ και σκοτώνουν εκατομμύρια άτομα. Και μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν μακρινά για τους κατοίκους του δυτικού κόσμου, οι ειδικοί όμως προειδοποιούν ότι στο μικρό «παγκόσμιο» χωριό που είναι σήμερα ο πλανήτης μας αυτοί οι ξεχασμένοι «δολοφόνοι» μπορεί να βρεθούν στην πόρτα μας ανά πάσα στιγμή.
Ελονοσία
Μόνιμη «κάτοικος» της αφρικανικής ηπείρου, η ελονοσία σκοτώνει ένα παιδί στην Αφρική κάθε 30 δευτερόλεπτα. Καταγράφονται 300 ως 500 εκατομμύρια νέα περιστατικά ετησίως – το 90% στην υποσαχάρια Αφρική – και πεθαίνουν εξαιτίας της νόσου ένα ως δύο εκατομμύρια άνθρωποι κάθε χρόνο. H ασθένεια ενδημεί σε περισσότερες από 100 τροπικές και υποτροπικές χώρες απειλώντας το 40% του παγκοσμίου πληθυσμού. Μεταδίδεται από τα θηλυκά κουνούπια του γένους Anopheles. Στο παρελθόν πιστευόταν ότι προερχόταν από τα έλη, εξ ου και το όνομά της (έλος – νόσος, στα αγγλικά malaria, mal aria, κακός αέρας). Το 1880 επιστήμονες ανακάλυψαν την αιτία του κακού για τη μετάδοση της νόσου σε ένα μονοκύτταρο παράσιτο που ονομάζεται πλασμώδιο (Plasmodium).
Η περίοδος από τη νύξη του μολυσμένου κουνουπιού ως την εμφάνιση των συμπτωμάτων είναι συνήθως μία ως δύο εβδομάδες, αλλά και μήνες μερικές φορές. H νόσος προκαλεί υψηλό πυρετό και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδεθεί με εν δυνάμει θανατηφόρες επιπλοκές στους νεφρούς, στο ήπαρ, στον εγκέφαλο και στο αίμα.
Φυματίωση
Υπαίτια για οκτώ εκατομμύρια κρούσματα και δύο εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο – οι περισσότερες περιπτώσεις καταγράφονται στη Νοτιοανατολική Ασία, όπου εντοπίζεται το 33% του συνολικού αριθμού των κρουσμάτων, και στην υποσαχάρια Αφρική. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι ως το 2020 ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι θα έχουν μολυνθεί από τη νόσο και 35 εκατομμύρια θα πεθάνουν εξαιτίας της αν δεν υπάρξουν αποτελεσματικότεροι τρόποι αντιμετώπισης. Αν και η φυματίωση θεωρείται από τους περισσοτέρους στον ανεπτυγμένο κόσμο μια ασθένεια του 20ού αιώνα που εξαλείφθηκε μαζί με την ευλογιά, εκείνη παρουσιάζει εντεινόμενη παρουσία με αύξηση των περιστατικών κατά 10% μέσα στην τελευταία δεκαετία κυρίως εξαιτίας της εξάπλωσης του AIDS – εκτιμάται ότι το 70% των ατόμων με HIV ή AIDS εμφανίζουν και φυματίωση λόγω του εξασθενημένου ανοσοποιητικού συστήματός τους. H φυματίωση μεταδίδεται μέσω του αέρα ενώ υπολογίζεται ότι ένα άτομο που έχει προσβληθεί μολύνει 10-15 άλλα άτομα κάθε χρόνο. Δεν είναι απαραίτητο ότι ένα άτομο που θα μολυνθεί με τον βάκιλο της φυματίωσης θα νοσήσει.
Λεïσμανιάσεις
Οι λεϊσμανιάσεις ενδημούν σε 88 χώρες θέτοντας σε κίνδυνο 350 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι αρμόδιοι οργανισμοί εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη ομάδα ασθενειών – προκαλούνται από τα παράσιτα Leishmania και μεταδίδονται από το τσίμπημα του εντόμου φλεβοτόμος – έχει προσβάλει ως σήμερα 12 εκατομμύρια ανθρώπους ενώ κάθε χρόνο εμφανίζονται ενάμισι ως δύο εκατομμύρια νέα περιστατικά. Το 90% των περιστατικών Κάλα-Αζάρ («μαύρος πυρετός» στα χίντι, την κύρια διάλεκτο στην Ινδία) εμφανίζεται σε πέντε αναπτυσσόμενες χώρες: Μπανγκλαντές, Βραζιλία, Ινδία, Νεπάλ και Σουδάν. Στον άνθρωπο η ασθένεια παρουσιάζεται με τέσσερις μορφές: σπλαγχνική λεϊσμανίαση, γνωστή και ως Κάλα-Αζάρ, η οποία είναι άκρως απειλητική για τη ζωή, λεϊσμανίαση βλεννογόνου, αυτο-ιάσιμη δερματική λεϊσμανίαση και μετα-Κάλα-Αζάρ δερματική λεϊσμανίαση. Οσο για τη θεραπεία αυτής της ομάδας ασθενειών, το πιο διαδεδομένο φάρμακο είναι το πεντασθενές αντιμόνιο.
Αφρικανική τρυπανοσωμίαση (ασθένεια του ύπνου)
Νόσος που είχε τεθεί υπό έλεγχο τη δεκαετία του 1960, η ασθένεια του ύπνου έχει κάνει δυναμική επάνοδο τις τελευταίες δεκαετίες στην Αφρική εξαιτίας των πολέμων και της κατάρρευσης της οικονομίας στην περιοχή. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι περίπου 300.000 άτομα είναι αυτή τη στιγμή μολυσμένα από τρυπανοσωμίαση και ότι 50.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της ετησίως.
Αμερικανική τρυπανοσωμίαση (νόσος Τσάγκας)
Πρόκειται για μια μορφή τρυπανοσωμίασης που διαφέρει από την αφρικανική. Εκτιμάται ότι έχει μολύνει 16-18 εκατομμύρια άτομα σε 21 χώρες της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής καθώς και ότι κινδυνεύουν από τη νόσο 100 εκατομμύρια άνθρωποι – περίπου το 25% του συνολικού πληθυσμού της Λατινικής Αμερικής. Κάθε χρόνο 50.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της. Προκαλείται από το παράσιτο Trypanosoma cruzi και μεταδίδεται στον άνθρωπο από το τσίμπημα εντόμων, από μετάγγιση αίματος ή κατά τη γέννηση. Ενα άτομο μπορεί να μολυνθεί και να μην εμφανίσει κλινικά συμπτώματα για διάστημα που αγγίζει ακόμη και τα 10 ως 12 έτη. Ανάλογα με την ενδημική περιοχή, περίπου το 20%-50% των περιπτώσεων αναπτύσσει συμπτώματα που περιλαμβάνουν μη αναστρέψιμες καρδιακές, πεπτικές ή νευρολογικές διαταραχές.
