Με αφορμή την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, όλο και περισσότεροι αναζητούν μια αδελφή ψυχή, δηλαδή το τέλειο ταίρι.
Τι λέει η σύγχρονη επιστήμη για τις αδελφές ψυχές; Υπάρχει πράγματι κάποιο ξεχωριστό άτομο για τον καθένα και την καθεμία από μας;
Σε όλη την ιστορία, οι άνθρωποι γοητεύονταν πάντοτε από την ιδέα ότι ο έρωτας δεν είναι τυχαίος.
Στην αρχαία Ελλάδα, ο Πλάτωνας φανταζόταν ότι κάποτε ήμασταν ολόκληρα όντα με τέσσερα χέρια, τέσσερα πόδια και δύο πρόσωπα, τόσο λαμπερά ώστε ο Δίας μάς έκοψε στα δύο. Από τότε, κάθε μισό περιπλανιέται στη γη αναζητώντας το χαμένο του άλλο μισό.
Από αυτόν τον μύθο, ξεκίνησε η σύγχρονη ιδέα της αδελφής ψυχής, η υπόσχεση ότι κάποιος ή κάποια θα μας κάνει επιτέλους να νιώσουμε ολοκληρωμένοι.
Στον Μεσαίωνα, αυτή η λαχτάρα μετατράπηκε σε «ιπποτικό έρωτα», μια έντονη, συχνά απαγορευμένη αφοσίωση, όπως εκείνη του Λάνσελοτ για τη Γκουίνεβιρ, όπου ένας ιππότης αποδείκνυε την αξία του μέσα από την αυταπάρνηση για ένα αγαπημένο πρόσωπο που ίσως δεν μπορούσε ποτέ να διεκδικήσει ανοιχτά.
Κατά την Αναγέννηση, συγγραφείς όπως ο Σαίξπηρ μιλούσαν για «ερωτευμένους καταραμένους από τα άστρα», ζευγάρια ενωμένα από μια συντριπτική σύνδεση αλλά χωρισμένα από την οικογένεια, την τύχη ή τη μοίρα, σαν το ίδιο το σύμπαν να έγραφε την ιστορία αγάπης τους αλλά ταυτόχρονα να τους απαγόρευε το ευτυχές τέλος.
Σε πιο πρόσφατες εποχές, το Χόλιγουντ και τα ρομαντικά μυθιστορήματα μάς πούλησαν παραμυθένιες ιστορίες αγάπης.
Ο Viren Swami, καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Anglia Ruskin University (ARU) στο Κέιμπριτζ, εντοπίζει τη σύγχρονη ευρωπαϊκή κατανόηση του ρομαντικού έρωτα στη μεσαιωνική Ευρώπη και στις ιστορίες του Κάμελοτ, του Λάνσελοτ και των ιπποτών της στρογγυλής τραπέζης που εξαπλώθηκαν σε όλη την ήπειρο.
«Αυτές οι ιστορίες προώθησαν για πρώτη φορά την ιδέα ότι πρέπει να επιλέξεις ένα μόνο άτομο ως σύντροφό σου και ότι αυτός ο σύντροφος είναι για μια ζωή, Πριν από αυτό, σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, μπορούσες να αγαπάς όσους ανθρώπους ήθελες. Η αγάπη ήταν ρευστή και συχνά δεν είχε σχέση με το σεξ», δηλώνει στο BBC.
Με τον καιρό, καθώς η εκβιομηχάνιση αποσπούσε τους ανθρώπους από τις αγροτικές τους κοινότητες, τα άτομα έγιναν πιο αποξενωμένα.
«Άρχισαν να αναζητούν ένα άλλο άτομο για να τους σώσει, να τους σώσει από τη δυστυχία της ζωής τους», σημειώνει ο καθηγητής.
Οι σύγχρονες εφαρμογές γνωριμιών μετατρέπουν αυτή την εμπειρία σε αλγόριθμο, κάτι που ο Swami αποκαλεί «relation-shopping». Η αναζήτηση της αδελφής ψυχής καταλήγει στο αντίθετο από αυτό που επιδιώκεται.
«Για πολλούς ανθρώπους, είναι μια εμπειρία χωρίς ψυχή. Ψάχνεις για σύντροφο, περνάς ίσως δεκάδες άτομα σε μια εφαρμογή γνωριμιών μέχρι να φτάσεις στο σημείο να πεις “πρέπει να σταματήσω”», λέει.
Ο Jason Carroll, καθηγητής Σπουδών Γάμου και Οικογένειας στο Brigham Young University στο Provo της Γιούτα, κατανοεί τη λαχτάρα για τον «Έναν» ή τη «Μία», καθώς ο άνθρωπος επιθυμεί τη σύνδεση με άλλους ανθρώπους.
Στις διαλέξεις του, όμως, λέει στους φοιτητές ότι χρειάζεται να εγκαταλείψουν την ιδέα της αδελφής ψυχής, χωρίς να εγκαταλείψουν την επιθυμία για τον Έναν ή τη Μία.
Πώς εξηγεί αυτή την αντίφαση; «Μια αδελφή ψυχή απλώς τη βρίσκεις. Είναι ήδη έτοιμη. Αλλά ο “ένας και μοναδικός” είναι κάτι που δύο άνθρωποι χτίζουν μαζί μέσα στα χρόνια, με προσαρμογές, συγγνώμες και μερικές φορές σφίγγοντας τα δόντια», λέει.
Κατά τη γνώμη του, η πίστη στην αδελφή ψυχή είναι παγίδα — όχι ο ρομαντισμός καθαυτός, αλλά η προσδοκία ότι η αγάπη δεν πρέπει ποτέ να είναι δύσκολη.
Το πιο «ψυχικό» μέρος μιας μακροχρόνιας σχέσης, λέει, δεν είναι η κινηματογραφική ένταση, αλλά το να έχεις «θέση στην πρώτη σειρά όχι μόνο για τα δυνατά σημεία του άλλου, αλλά και για τις δυσκολίες και τις αδυναμίες του».
Η Vicki Pavitt, coach σχέσεων με έδρα το Λονδίνο, βοηθά συχνά ανθρώπους που πίστεψαν ότι βρήκαν την αδελφή ψυχή τους, μόνο για να ανακαλύψουν ότι το παραμύθι συνοδευόταν από συναισθηματική χειραγώγηση, ασυνέπεια και διαρκές άγχος.
«Όταν υπάρχει πολλή χημεία και σπίθα, μερικές φορές αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιούνται παλιά, ανθυγιεινά μοτίβα. Ένα άτομο που είναι ασυνεπές ή παίζει παιχνίδια μπορεί να σε κάνει να νιώθεις “ανυπομονώ να τον/τη δω ξανά”, αλλά στην πραγματικότητα σου προκαλεί τόση αγωνία που θέλεις περισσότερο», επισημαίνει.
Μία συχνά αναφερόμενη μελέτη των Καναδών ψυχολόγων Donald Dutton και Susan Painter (1993), στο University of British Columbia, παρακολούθησε 75 γυναίκες μετά την αποχώρησή τους από κακοποιητικές σχέσεις.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ισχυρότεροι δεσμοί δεν υπήρχαν στις σχέσεις με σταθερή κακοποίηση, αλλά σε εκείνες όπου οι σύντροφοι εναλλάσσονταν ανάμεσα στη γοητεία και τη σκληρότητα.
