Ψυχολογία

Το σύνδρομο του απατεώνα -Ενοχές ή αμφιβολίες;

Το σύνδρομο του απατεώνα -Ενοχές ή αμφιβολίες;

Το σύνδρομο του απατεώνα αποτελεί έναν ψυχολογικό όρο, ο οποίος αναφέρεται σε ένα πρότυπο συμπεριφοράς, σύμφωνα με το οποίο, οι άνθρωποι (ακόμη και εκείνοι με επαρκείς εξωτερικές ενδείξεις επιτυχίας) αμφισβητούν τις ικανότητες τους και βιώνουν επίμονο φόβο να εκτεθούν, νιώθοντας πως θα εξαπατήσουν.

Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει παρόμοια ποσοστά με αυτά της εργασιακής εξάντλησης (burnout).  

Ειδικότερα σε επαγγελματίες του κλάδου υγείας, το φαινόμενο τείνει να είναι περισσότερο έντονο.

Το σύνδρομο του απατεώνα

Το σύνδρομο του απατεώνα παρουσιάζει ομοιότητες περισσότερο με μία προσωπική πρόκληση, έναν προσωπικό αγώνα αξίας και διαπραγμάτευσης με τον εαυτό.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο τρόπος με τον οποίο το άτομο τοποθετεί τον εαυτό του, σε σχέση με μία ενδεχόμενη αποτυχία ή επιτυχία”, αναφέρει η Βασιλεία Χρηστάκη, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, προσθέτοντας:

Για παράδειγμα, τα άτομα που πλήττονται συχνότερα από το σύνδρομο, πιστεύουν ότι οι επιτυχίες τους οφείλονται περισσότερο σε εξωτερικούς παράγοντες και δεν αισθάνονται άξια αναγνώρισης και επιβράβευσης“.

Αποδίδουν δηλαδή την επιτυχία σε κάποιο τυχαίο γεγονός, παρόλο που μπορεί ακόμα και μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων να τους συγχαίρει για τα επιτεύγματα τους, ή να τυγχάνουν ευρείας αποδοχής και θαυμασμού.

Τελειομανία και σύνδρομο απατεώνα

Πολλές φορές πίσω από το σύνδρομο του απατεώνα μπορεί να κρύβεται ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, η τελειομανία.

Οι τελειομανείς τείνουν να πιστεύουν ότι πρέπει ή θα μπορούσαν να έχουν πράξει καλύτερα ή δίνουν περισσότερη σημασία στα σφάλματα, ενώ ξεχνούν εύκολα ή δεν αναγνωρίζουν καθόλου τις επιτυχίες, αλλά τις αντιπαρέρχονται.

Τα  έμφυλα στερεότυπα στο σύνδρομο του απατεώνα

Τα  έμφυλα στερεότυπα παίζουν ρόλο στην εμφάνιση του συνδρόμου.

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, οι άνδρες πλήττονται εξίσου με τις γυναίκες, αλλά από προσωπική υπερηφάνεια είναι πιθανότερο να κρατήσουν τις αμφιβολίες τους κρυμμένες.

Επίσης η αξιοκρατία στην ανάθεση της λήψης υπευθυνοτήτων και ευθυνών παίζει ρόλο για την εμφάνιση και τη μελέτη του συνδρόμου.

Αντίστοιχες περιπτώσεις συμβαίνουν και στις εθνοτικές μειονότητες, αν αναλογισθούμε ότι πολλές φορές τα άτομα που προέρχονται από μειονότητες, καταβάλλουν πολλαπλάσιες προσπάθειες προκειμένου να αποδείξουν την αξία τους και να μην φανεί στους άλλους ότι υστερούν, με συχνό αποτέλεσμα την εξάντληση τους.

Σύμφωνα με την ψυχολόγο Dr. Pauline R. Clance, η οποία ήταν από τις πρώτες που μελέτησαν αυτό το φαινόμενο, η ίδια ανησυχία παρατηρήθηκε σε πολλούς προπτυχιακούς φοιτητές.

Παρόλο που είχαν καλούς βαθμούς, δεν πίστευαν ότι άξιζαν τη θέση τους στο πανεπιστήμιο.

Κάποιοι έφταναν στο σημείο να πιστεύουν ότι έγιναν δεκτοί για σπουδές, «κατά λάθος».

Παρόλο που η Clance  γνώριζε ότι ήταν αβάσιμοι αυτοί οι ισχυρισμοί, ανέφερε ότι και η ίδια είχε αυτούς τους φόβους όταν ήταν φοιτήτρια.

Αυτή και οι ασθενείς της βίωναν ένα φαινόμενο με πολλές ονομασίες, όπως «φαινόμενο του απατεώνα» «εμπειρία απατεώνα» και «σύνδρομο του απατεώνα».

 Επιπτώσεις του συνδρόμου του απατεώνα

Το σύνδρομο του απατεώνα ωστόσο, δεν αναφέρεται στο DSM ως επίσημη ψυχική διαταραχή και δεν υπάρχει σαφής διερεύνηση ως προς τις επιλογές διαθέσιμης θεραπείας.

Το σύνδρομο έχει επηρεάσει περίπου το 70% του πληθυσμού παγκοσμίως, ωστόσο, συχνά δεν αναγνωρίζεται“, επισημαίνει η κ. Χρηστάκη.

Εάν δεν αντιμετωπιστεί, τα άτομα μπορεί να αναπτύξουν:

-άγχος, στρες,

-χαμηλή αυτοπεποίθηση,

-κατάθλιψη,

-ντροπή και,

-αμφιβολία, ακόμα και,

-να στραφούν σε χρήση ουσιών.

-Οι άνθρωποι που πάσχουν από το σύνδρομο του απατεώνα τείνουν να αντανακλούν και να ζουν με ακραία αποτυχία, λάθη και αρνητικά σχόλια από τους άλλους.

Επίσης μπορεί να περιορίσει την εξερεύνηση και το θάρρος τους να προχωρήσουν σε νέες εμπειρίες, με τον φόβο της αποτυχίας.

Ποιοι είναι οι παράγοντες που οδηγούν στο φαινόμενο του απατεώνα; 

Σημαντικό ρόλο φέρεται να έχει το οικογενειακό υπόβαθρο.

Οι Harvey και Katz (1985) παρατήρησαν ότι το σύνδρομο του απατεώνα είναι πιο συνηθισμένο στα άτομα που είναι τα πρώτα μέλη της οικογένειας, τα οποία πολλές φορές καλούνται να επιτύχουν σημαντικούς στόχους καριέρας και εκπαίδευσης και να υπερβούν τις προσδοκίες των άλλων.

-Επίσης η γονική μέριμνα φαίνεται να επηρεάζει το σύνδρομο.

Οι ερευνητές έχουν βρει συσχέτιση με την έλλειψη γονικής μέριμνας στην παιδική ηλικία ή την παρουσία υπερβολικά ελεγκτικού γονέα.

-Άλλος παράγοντας φέρεται να είναι τα πρότυπα που παρουσιάζονται στην κοινωνία.

Ποιοι επιτυγχάνουν, ποιοι αποτυγχάνουν και η ύπαρξη ενός συνεχούς αγώνα απόδειξης της αξίας του ατόμου.

Αντιμετώπιση του συνδρόμου του απατεώνα

Το φαινόμενο του να αισθάνεται κάποιος ανεπαρκής φέρεται να έχει πολλά αίτια τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ενισχύοντας την δυσλειτουργική σκέψη καθώς και το συναίσθημα ενοχής.

Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι η αναγνώριση από το άτομο, των στοιχείων εκείνων του εαυτού του, τα οποία επιτρέπουν την παρουσία αυτού του συνδρόμου και επομένως η αναγνώριση  της επικρατούσας κατάστασης.

Σημαντικό ρόλο παίζουν η αναγνώριση των επιτευγμάτων του ατόμου, η δυναμική του, το πόσο αξίζει και πόσο ξεχωριστό είναι.

Η συνειδητοποίηση ότι δεν είναι μόνος και ότι υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που βιώνουν το ίδιο φαινόμενο, είναι πολύ σημαντική, ώστε να γίνει αντιληπτό πως πρόκειται για ένα συναίσθημα που αφορά μεγάλο ποσοστό ανθρώπων, κάνοντας έτσι ηπιότερο το αίσθημα της απομόνωσης. 

Αναθεώρηση των γνωσιακών πεποιθήσεων

Ενδεδειγμένη θεραπεία, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω δεν υπάρχει, ωστόσο  η  γνωσιακή – συμπεριφορική θεραπεία αλλά και οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση που περιβάλλει τις γνωσιακές πεποιθήσεις αλλά και τα πυρηνικά αισθήματα και σκέψεις που βιώνει το άτομο, ενδείκνυνται για περαιτέρω αντιμετώπιση του φαινομένου”, επισημαίνει η κ. Χρηστάκη.

-Κάποια από τα πιο σημαντικά άτομα στην ιστορία των επιστημών και των τεχνών, βίωναν το σύνδρομο του απατεώνα.

Η Μάγια Αγγέλου, ακόμα και μετά τη συγγραφή έντεκα βιβλίων και την απόκτηση αρκετών βραβείων, δεν μπόρεσε να ξεπεράσει την αμφιβολία ότι δεν είχε πραγματικά κερδίσει τα επιτεύγματά της με την αξία της.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε βιώσει κάτι παρόμοιο. Περιέγραφε τον εαυτό του σαν «αθέλητο απατεώνα», του οποίου η δουλειά δεν άξιζε την προσοχή που είχε κερδίσει.

Ψυχολογία

24.01.2022

Καταναγκαστικές αγορές: Ο σύγχρονος εθισμός για τον οποίο κανείς δεν μιλά

Πολλοί άνθρωποι θα έχουν μπει στα καταστήματα ή θα έχουν μπει στο Διαδίκτυο για να κάνουν μια ευκαιρία στις εκπτώσεις του Ιανουαρίου τις τελευταίες εβδομάδες και μπορεί τώρα να αισθάνονται το τσίμπημα μέχρι την επόμενη ημέρα πληρωμής τους.  Είναι μια ετήσια παράδοση για μερικούς – με ιστορίες αγοραστών που ξυπνούν στη μέση της νύχτας για να εξασφαλίσουν […]

21.01.2022

Δείγμα υψηλής νοημοσύνης η έντονη νευρικότητα και το άγχος

Η νευρικότητα και η έντονη ανησυχία που νιώθει ένα άτομο, μπορεί σύμφωνα με τους ειδικούς να είναι ένδειξη υψηλής νοημοσύνης. Μελέτη που έγινε στο πανεπιστήμιο Lakehead στο Οντάριο του Καναδά, ανέλυσε αν οι φοιτητές που παρουσίαζαν έντονα άγχος είχαν και την υψηλότερη βαθμολογία στα μαθήματα τους. Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Alexander Penney και τους συναδέλφους […]

Αποστολή γραπτών μηνυμάτων για ευεξία: Χρήση ψηφιακών εργαλείων ψυχικής υγείας για υποστήριξη σε έναν άλλο  χειμώνα COVID-19
21.01.2022

Αποστολή γραπτών μηνυμάτων για ευεξία: Χρήση ψηφιακών εργαλείων ψυχικής υγείας για υποστήριξη σε έναν άλλο χειμώνα COVID-19

Προσπαθείτε να εγκαταλείψετε μια κακή συνήθεια;
20.01.2022

Προσπαθείτε να εγκαταλείψετε μια κακή συνήθεια;

Έρευνα: Επιβαρυμένη η ψυχική υγεία και η κοινωνικότητα των Ελλήνων λόγω πανδημίας
19.01.2022

Έρευνα: Επιβαρυμένη η ψυχική υγεία και η κοινωνικότητα των Ελλήνων λόγω πανδημίας

Ατονία: Πως να αντιδράσετε εάν αισθάνεστε ανήσυχοι- απαθείς ή άδειοι
19.01.2022

Ατονία: Πως να αντιδράσετε εάν αισθάνεστε ανήσυχοι- απαθείς ή άδειοι

Omicron και «Dry January»: Συμβουλές για το πώς να πετύχετε κατά τη διάρκεια του κύματος
17.01.2022

Omicron και «Dry January»: Συμβουλές για το πώς να πετύχετε κατά τη διάρκεια του κύματος

Όταν μια μυρωδιά ξυπνά μια μνήμη: Νέα έρευνα παρέχει ενδείξεις για την σύνδεσή τους στον εγκέφαλο
17.01.2022

Όταν μια μυρωδιά ξυπνά μια μνήμη: Νέα έρευνα παρέχει ενδείξεις για την σύνδεσή τους στον εγκέφαλο

Θλίψη – κατάθλιψη: Πώς μπορούμε να τα διαχωρίσουμε;
14.01.2022

Θλίψη – κατάθλιψη: Πώς μπορούμε να τα διαχωρίσουμε;

Η επαφή με τη φύση στις πόλεις μειώνει το συναίσθημα της μοναξιάς
07.01.2022

Η επαφή με τη φύση στις πόλεις μειώνει το συναίσθημα της μοναξιάς

Δημοφιλή

Υγεία & πολιτική
1

ΥΠΑΙΘ: Ανακοίνωσε το πρωτόκολλο για την δια ζώσης λειτουργία των πανεπιστημίων

Φυσική Κατάσταση
2

Μεγάλος διαγωνισμός του ygeianews.gr για να είσαστε σε «φόρμα» εν μέσω καραντίνας!

Φάρμακα
3

ΕΜΑ: Εγκρίθηκε το πρώτο φάρμακο για διασωληνωμένους με λοίμωξη COVID-19

Παιδί
4

Πότε και με ποια εμβόλια θα ξεκινήσει ο εμβολιασμός των παιδιών

Περισσότερα

24.01.2022

Σοβαρά προβλήματα μετακίνησης των ασθενοφόρων λόγω των χιονισμένων δρόμων

Πολύ μεγάλη ανησυχία προκαλεί η αδυναμία πολλών ασθενοφόρων του ΕΚΑΒ να προσεγγίσουν πολλά σημεία του Λεκανοπεδίου, λόγω της έντονης κακοκαιρίας. Σε πολλές περιπτώσεις, παρατηρείται πλήρης αδυναμίας πρόσβασης των ασθενών, ενώ προβληματική είναι και η πρόσβασή τους στα εφημερεύοντα νοσοκομεία. Όπως αναφέρουν διασώστες, μεγάλος αριθμός ασθενοφόρων, βρίσκονται εγκλωβισμένα, μαζί με άλλα αυτοκίνητα, στους χιονισμένους δρόμους της Αττικής. […]

24.01.2022

Απροσπέλαστα νοσοκομεία λόγω του χιονιά

Εικόνες που προκαλούν απελπισία δίνει στη δημοσιότητα ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ Μιχάλης Γιαννάκος από τα νοσοκομεία της Αττικής εν μέσω κακοκαιρίας. Στο έλεος του χιονιά όπως λέει είναι τα νοσοκομεία καθώς λόγω της χιονόπτωσης πολλοί υγειονομικού δεν μπορούσαν να μετακινηθούν, και όσοι εργάζονταν ήδη από χθες αναγκάστηκαν να μείνουν και σήμερα σερί με αποτέλεσμα να […]

Το αναισθητικό και ψυχαγωγικό φάρμακο κεταμίνη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της κατάθλιψης
24.01.2022

Το αναισθητικό και ψυχαγωγικό φάρμακο κεταμίνη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της κατάθλιψης

Γεωγραφική κατανομή: 6.220 κρούσματα στην Αττική -1.818 στην Θεσσαλονίκη
24.01.2022

Γεωγραφική κατανομή: 6.220 κρούσματα στην Αττική -1.818 στην Θεσσαλονίκη

EMA: Ως τα τέλη Ιανουαρίου η απόφαση για το χάπι της Pfizer
24.01.2022

EMA: Ως τα τέλη Ιανουαρίου η απόφαση για το χάπι της Pfizer

EMA: Ενέκρινε την αύξηση της παραγωγής του εμβολίου “Vaxzevria” της AstraZeneca
24.01.2022

EMA: Ενέκρινε την αύξηση της παραγωγής του εμβολίου “Vaxzevria” της AstraZeneca

Μανωλόπουλος για το «χάπι βιασμού»: Μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θάνατο
24.01.2022

Μανωλόπουλος για το «χάπι βιασμού»: Μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θάνατο

COVID-19: 19.075 νέα κρούσματα – 655 διασωληνωμένοι – 111 νέοι θάνατοι
24.01.2022

COVID-19: 19.075 νέα κρούσματα – 655 διασωληνωμένοι – 111 νέοι θάνατοι

Α. Γκεμπρεγέσους: Συνεργασία για να τερματιστεί η οξεία φάση της πανδημίας
24.01.2022

Α. Γκεμπρεγέσους: Συνεργασία για να τερματιστεί η οξεία φάση της πανδημίας

Πρόεδρος Π. Φ. Σ.: Σοβαρές ελλείψεις σε πάρα πολλά φάρμακα
24.01.2022

Πρόεδρος Π. Φ. Σ.: Σοβαρές ελλείψεις σε πάρα πολλά φάρμακα