Το β-αμυλοειδές και το ταου είναι δύο πρωτεΐνες που εξυπηρετούν χρήσιμες λειτουργίες στον εγκέφαλο, αλλά στη νόσο Αλτσχάιμερ-η πιο κοινή μορφή άνοιας- καταστρέφουν τα εγκεφαλικά κύτταρα (νευρώνες).
Αυτό συμβαίνει όταν το β-αμυλοειδές σχηματίζει συστάδες στο εξωτερικό των νευρώνων και το tau σχηματίζει μπερδέματα και καταστρέφει τους νευρώνες από μέσα.
Αυτή η καταστροφή οδηγεί στα κλασικά συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ:
-προβλήματα με τη μνήμη,
-τη σκέψη και,
-τη συλλογιστική.
Μελέτες έχουν δείξει ότι το β-αμυλοειδές συσσωρεύεται στον εγκέφαλο νωρίτερα από το tau , πριν εμφανιστούν τυχόν συμπτώματα.
“Αλλά η πιο πρόσφατη μελέτη μας , που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Molecular Psychiatry, δείχνει ότι μια πρώιμη συσσώρευση tau στον εγκέφαλο είναι καλύτερος προγνωστικός παράγοντας για τη μείωση της μνήμης που σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ, από τη συσσώρευση αμυλοειδούς πλάκας”, αναφέρει ο Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Karolinska Institutet.
Αν και αυτές οι πρωτεΐνες είναι χαρακτηριστικές του Αλτσχάιμερ, η σχέση τους με τη νόσο δεν είναι πάντα απλή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χωρίς βήτα-αμυλοειδές στον εγκέφαλο .
Το β-αμυλοειδές στον εγκέφαλο ενός ατόμου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αναπτύξει Αλτσχάιμερ .
Ακόμα, η κατανόηση αυτών των πρωτεϊνών δίνει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τα σημάδια και τις εξελίξεις των περισσοτέρων περιπτώσεων της νόσου Αλτσχάιμερ.
Με άλλα λόγια, είναι σημαντικά βιολογικά σημεία, ή «βιοδείκτες» της νόσου.
Ωστόσο, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, τα επίπεδα αυτών των πρωτεϊνών σε ένα άτομο με Αλτσχάιμερ μπορούσαν να μετρηθούν μόνο αφού το άτομο είχε πεθάνει.
Σήμερα, μπορούμε να μετρήσουμε αυτά τα επίπεδα σε ζωντανούς ανθρώπους χρησιμοποιώντας δύο μεθόδους:
-εξέταση δείγματος εγκεφαλονωτιαίου υγρού (το διαυγές υγρό που περιβάλλει τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό) που λαμβάνεται με οσφυϊκή διάτρηση, και,
-τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET).
Ο τελευταίος χρησιμοποιεί μια ειδική βαφή που ονομάζεται “ιχνηλάτης” που λεκιάζει τα μπερδέματα ταου έτσι ώστε να εμφανίζονται στη σάρωση.
Με τη γρήγορη εξέλιξη της έρευνας σε βιοδείκτες, είμαστε γρήγορα καλύτεροι στη μέτρηση και την ανίχνευση πρώιμων σημείων Αλτσχάιμερ, σε ασθενείς.
Αλλά, χρειαζόμαστε ακόμα περαιτέρω εξετάσεις που μπορούν να προβλέψουν την ανάπτυξη της νόσου με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Πρόσφατες οδηγίες για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ πρότειναν ότι οι βιοδείκτες από το ΡΕΤ και το νωτιαίο υγρό ,ήταν και οι δύο εξίσου ακριβείς στην πρόβλεψη της νόσου Αλτσχάιμερ.
Αλλά αυτή η άποψη αμφισβητήθηκε αργότερα από τους επιστήμονες όταν νέα στοιχεία έδειξαν ότι οι βιοδείκτες από το ΡΕΤ και το νωτιαίο υγρό δεν συμφωνούν πάντα .
Υπάρχει επίσης έλλειψη μακροπρόθεσμων μελετών που δείχνουν πώς οι βιοδείκτες συνδέονται με τη σταδιακή απώλεια μνήμης.
Ποια μέθοδος είναι καλύτερη;
Η μελέτη μας δείχνει ότι η παρουσία β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο και οι αλλαγές στις συγκεντρώσεις βήτα-αμυλοειδούς και ταυ (μια συγκεκριμένη μορφή που ονομάζεται pTau-181) στο νωτιαίο υγρό μπορούν να ανιχνευθούν νωρίς στην πορεία της νόσου, αλλά δεν φαίνεται να έχει συσχέτιση με μεταγενέστερη απώλεια μνήμης.
Αντίθετα, η παρουσία tau στον εγκέφαλο που μετρήθηκε με PET αποδείχθηκε ότι συνδέεται με την ταχεία παρακμή της επεισοδιακής μνήμης – της μνήμης των καθημερινών γεγονότων.
Η επεισοδιακή μνήμη επηρεάζεται συχνά σε πρώιμο στάδιο της νόσου και η μελέτη μας υποδηλώνει ότι η αναζήτηση tau χρησιμοποιώντας σαρώσεις PET είναι ο καλύτερος τρόπος πρόβλεψης πρώιμου σταδίου Alzheimer.
Τα αποτελέσματά μας βασίζονται σε απεικόνιση εγκεφάλου (PET) και αναλύσεις νωτιαίου υγρού σε μια ομάδα 282 συμμετεχόντων που περιλαμβάνουν:
-άτομα με ήπια γνωστική εξασθένηση,
-άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ και,
-υγιή άτομα (ομάδα ελέγχου).
Μεταξύ αυτών:
– 213 συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν επίσης για τρία χρόνια με δοκιμές βραχυπρόθεσμης μνήμης που σχετίζονται με καθημερινά γεγονότα.
Οι σαρώσεις PET έδειξαν ότι το 16% των συμμετεχόντων είχαν συσσώρευση tau.
Αυτό συνδέθηκε με την ταχύτερη πτώση της μνήμης από τους συμμετέχοντες χωρίς συσσώρευση tau, ανεξάρτητα από τη συσσώρευση βήτα-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο.
Η συσσώρευση Tau στον εγκέφαλο (όπως φαίνεται από τη σάρωση PET) ήταν επίσης πιο ακριβής από το tau που μετρήθηκε στο νωτιαίο υγρό στην ανίχνευση βραχυπρόθεσμης πτώσης της μνήμης.
Με άλλα λόγια, η δοκιμή tau νωτιαίου υγρού ήταν αρνητική σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ η σάρωση tau PET ήταν θετική για το ίδιο θέμα.
Αυτό επιβεβαιώνει ότι οι οσφυϊκές παρακεντήσεις και οι μέθοδοι απεικόνισης δεν είναι πάντα συγκρίσιμες.
Είναι ενδιαφέρον ότι πάνω από το 30% των συμμετεχόντων με συσσώρευση tau στον εγκέφαλο δεν είχαν καθόλου, ή μικρή γνωστική εξασθένηση στην αρχή της μελέτης, αποκαλύπτοντας πώς το tau μπορεί να συσσωρευτεί στο αρχικό στάδιο της νόσου χωρίς να παρουσιάσει αρνητικές επιπτώσεις στον ασθενή.
Ιχνηλάτες επόμενης γενιάς
Παρόλο που το tau PET αποδείχθηκε πιο ακριβές από άλλους βιοδείκτες στην πρόβλεψη μείωσης της βραχυπρόθεσμης μνήμης, ο ιχνηλάτης tau PET πρώτης γενιάς που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη μας έχει τους περιορισμούς του.
Οποιοσδήποτε ιχνηθέτης PET, ιδανικά, υποτίθεται ότι συνδέεται μόνο με το μόριο-στόχο (tau) στο όργανο-στόχο (εγκέφαλος), αλλά στους ιχνηθέτες πρώτης γενιάς, συνδέεται επίσης με ανεπιθύμητες δομές που εμφανίστηκαν στη σάρωση.
Αυτό ονομάζεται “δέσμευση εκτός στόχου”.
Η παρουσία του μπορεί να επαληθευτεί με μεταθανάτιες μελέτες σε φέτες εγκεφάλου, όπου μπορούμε να δούμε πού βρίσκονται τα μπερδέματα του tau.
Στο μέλλον, πιο συγκεκριμένοι ιχνηλάτες tau (δεύτερης γενιάς) ελπίζουμε ότι θα ελαχιστοποιήσουν τη δέσμευση εκτός στόχου και θα παρέχουν καλύτερες επιλογές για να προβλέψουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια πώς θα εξελιχθεί η ασθένεια.
Σύνδεσμος για το άρθρο: https://theconversation.com/more-accurate-way-to-predict-who-will-develop-alzheimers-disease-new-study-169053
