Το φτέρνισμα είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς άμυνας του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς βοηθά στην απομάκρυνση σκόνης, αλλεργιογόνων και άλλων ερεθιστικών ουσιών από τη ρινική κοιλότητα.
Ωστόσο, υπάρχει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο που πολλοί δεν γνωρίζουν: κατά τη διάρκεια του ύπνου, το φτέρνισμα σχεδόν δεν συμβαίνει ποτέ.
Η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα όσο κοιμόμαστε.
Στα βαθύτερα στάδια του ύπνου, και ιδιαίτερα στη φάση REM, η δραστηριότητα πολλών αντανακλαστικών περιορίζεται σημαντικά, ενώ οι περισσότεροι μύες του σώματος βρίσκονται σε κατάσταση έντονης χαλάρωσης.
Το αντανακλαστικό του φτερνίσματος προϋποθέτει την ενεργοποίηση συγκεκριμένων νευρικών κυκλωμάτων στο εγκεφαλικό στέλεχος, καθώς και τον συντονισμό πολλών μυών του θώρακα, του λαιμού και του προσώπου.
Κατά τον ύπνο, όμως, η απόκριση του οργανισμού στα εξωτερικά ερεθίσματα μειώνεται αισθητά, με αποτέλεσμα το φτέρνισμα να μην μπορεί να εκδηλωθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ρινικές οδοί παύουν να ερεθίζονται.
Αντίθετα, εάν το ερέθισμα είναι αρκετά έντονο – όπως σε περίπτωση καπνού, έντονης σκόνης ή σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης – μπορεί να προκαλέσει αφύπνιση.
Μόνο αφού το άτομο ξυπνήσει, ενεργοποιείται ξανά το αντανακλαστικό και ακολουθεί το φτέρνισμα.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί άνθρωποι που υποφέρουν από αλλεργική ρινίτιδα ή χρόνια ιγμορίτιδα παρατηρούν ότι φτερνίζονται επανειλημμένα μόλις ανοίξουν τα μάτια τους το πρωί.
Αντίστοιχα, ο ξηρός αέρας στο υπνοδωμάτιο ή μια λοίμωξη του αναπνευστικού μπορεί να ερεθίσουν τη μύτη κατά τη διάρκεια της νύχτας, χωρίς όμως να προκαλέσουν φτέρνισμα μέχρι να διακοπεί ο ύπνος.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η καταστολή αυτού του αντανακλαστικού αποτελεί μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού, καθώς επιτρέπει στον εγκέφαλο να διατηρεί τον ύπνο και να δίνει προτεραιότητα στις διαδικασίες ξεκούρασης και αποκατάστασης του σώματος.
