Ερευνητές στις ΗΠΑ ανέπτυξαν μια νέα εξέταση αίματος η οποία με περιθώριο σφάλματος περίπου 3 έως 3,7 χρόνια, μπορεί να υπολογίσει σε πόσα χρόνια θα εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα του Αλτσχάιμερ.
Η εξέταση αυτή θα μπορούσε να αντικαταστήσει την ανάγκη για ακριβές και δύσκολα προσβάσιμες PET απεικονίσεις εγκεφάλου σε ερευνητικά πλαίσια, καθιστώντας την πρώιμη ανίχνευση του Αλτσχάιμερ πιο ευρέως διαθέσιμη.
Αυτή η μετάβαση από το «αν» στο «πότε» είναι σημαντική.
Το Αλτσχάιμερ αποτελεί την κύρια αιτία άνοιας και οι χαρακτηριστικές συσσωρεύσεις πρωτεϊνών στον εγκέφαλο ξεκινούν χρόνια, μερικές φορές δεκαετίες, πριν εμφανιστούν τα πρώτα γνωστικά συμπτώματα.
Η έγκαιρη ανίχνευση αυτής της «σιωπηλής περιόδου» και η γνώση του εύρους της, μπορεί να αλλάξει τόσο τις θεραπευτικές αποφάσεις όσο και τις κλινικές δοκιμές που στοχεύουν να σταματήσουν τη νόσο πριν προκαλέσει μόνιμη βλάβη.
Ο ρόλος μιας πρωτεΐνης
Στο επίκεντρο της έρευνας, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, βρίσκεται η πρωτεΐνη p-tau217.
Καθώς η νόσος του Αλτσχάιμερ εξελίσσεται στον εγκέφαλο, μια συγκεκριμένη μορφή αυτής της πρωτεΐνης εμφανίζει σταθερή αύξηση στο αίμα.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, βασίστηκαν σε αυτό το μοτίβο για να δημιουργήσουν τα λεγόμενα «clock models»- μαθηματικά εργαλεία που μετατρέπουν την τρέχουσα τιμή της πρωτεΐνης σε εκτιμώμενο χρονοδιάγραμμα εμφάνισης συμπτωμάτων.
Δύο ανεξάρτητες ομάδες ηλικιωμένων συμμετείχαν στην ανάπτυξη και τον έλεγχο της εξέτασης. Η πρώτη ομάδα περιλάμβανε 258 άτομα με μέση ηλικία 67,7 ετών, ενώ στη δεύτερη συμμετείχαν 345 άτομα με μέση ηλικία 72,7 ετών.
Και οι δύο ομάδες παρακολουθήθηκαν για αρκετά χρόνια μέσω επαναλαμβανόμενων αιμοληψιών και κλινικών αξιολογήσεων.
Τα μοντέλα προέβλεψαν την εμφάνιση συμπτωμάτων με μέσο σφάλμα περίπου 3 έως 3,7 χρόνια. Η ακρίβεια διατηρήθηκε όταν κάθε μοντέλο δοκιμάστηκε με τα δεδομένα της άλλης ομάδας, ενώ η μέθοδος απέδωσε αποτελέσματα σε πέντε διαφορετικές εμπορικά διαθέσιμες εκδοχές της εξέτασης.
Τι έδειξε η μελέτη
Ένα από τα πιο αντιφατικά ευρήματα αφορά τη σχέση μεταξύ ηλικίας και χρονοδιαγράμματος. Η μελέτη έδειξε ότι ο χρόνος που μεσολαβούσε μεταξύ του θετικού αποτελέσματος του τεστ και της εμφάνισης των συμπτωμάτων μειωνόταν όσο μεγαλύτερη ήταν η ηλικία των συμμετεχόντων.
Για παράδειγμα, ένας 60χρονος με θετικό αποτέλεσμα στην εξέταση, είχε διάμεσο χρόνο περίπου 20 χρόνια μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Ωστόσο ένας 80χρονος με το ίδιο αποτέλεσμα, θα παρουσίαζε συμπτώματα σε 11 χρόνια.
Οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι αυτό το κενό πιθανότατα εξηγείται από αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με την ηλικία και πρόσθετες καταστάσεις που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου, επιταχύνοντας τη σύνδεση μεταξύ της συσσώρευσης πρωτεϊνών και των γνωστικών συμπτωμάτων.
Αυτό το εύρημα έχει σημασία για τη διαμόρφωση κλινικών δοκιμών, όπου η επιλογή συμμετεχόντων είναι κρίσιμη: αν επιλεχθούν πολύ νωρίς, μπορεί να μην παρουσιάσουν μετρήσιμες αλλαγές, ενώ αν επιλεχθούν πολύ αργά, η νόσος έχει ήδη προκαλέσει σημαντική βλάβη.
Ένα εργαλείο που εκτιμά πόσο κοντά βρίσκεται κάποιος στην εμφάνιση συμπτωμάτων θα μπορούσε να επιτρέψει την πιο ακριβή επιλογή συμμετεχόντων, κάνοντας τις δοκιμές συντομότερες, φθηνότερες και πιθανόν πιο αποτελεσματικές.
Ωστόσο, αυτή η εξέταση αίματος έχει περιορισμούς.
Τα συγκεκριμένα μοντέλα λειτουργούν μόνο για ένα συγκεκριμένο εύρος τιμών της πρωτεΐνης, ενώ οι πολύ χαμηλές ή πολύ υψηλές τιμές δεν μπορούν να αξιολογηθούν αξιόπιστα.
Επίσης, η μελέτη περιλάμβανε κυρίως λευκούς συμμετέχοντες, κάτι που μπορεί να περιορίζει την εφαρμογή των μοντέλων σε πληθυσμούς με υψηλότερα ποσοστά εγκεφαλικών παθήσεων που δεν σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι το εργαλείο δεν προορίζεται για προσωπική χρήση και η μέτρηση βιοδεικτών Αλτσχάιμερ σε άτομα χωρίς γνωστικά συμπτώματα δεν συνιστάται εκτός ερευνητικού πλαισίου.
