Στην ηλικία των έξι ετών, η Μπαμπιριέ Ζαϊνάμπ είχε ήδη προσβληθεί από ελονοσία αρκετές φορές αλλά η γιαγιά της δεν το αντιμετώπιζε ως σοβαρό πρόβλημα υγείας.
«Την αντιμετώπιζα με αντιελονοσιακά φάρμακα και εκείνη γινόταν καλά», λέει.
Αλλά στη συνέχεια ανέβασε πυρετό και άρχισε να έχει σπασμούς. Τα ούρα της είχαν το χρώμα του τσαγιού και η γιαγιά της, η οποία είχε το ίδιο όνομα, ανησύχησε αρκετά, ώστε να την πάει στο τοπικό κέντρο υγείας με το μηχανάκι της.
«Μας έστειλαν σπίτι. Έναν μήνα αργότερα, είχε άλλη μία κρίση. Από τότε δεν είναι λίγες οι φορές που είχε επεισόδια με ούρα στο χρώμα του τσαγιού», αναφέρει.
Η Ζαϊνάμπ αποτελεί μέρος ενός ιατρικού αινίγματος που επηρεάζει τις αγροτικές περιοχές της Ουγκάντας.
Η Ζαϊνάμπ έχει το σύνδρομο της μαύρης ούρησης, μια σπάνια αλλά αυξανόμενη επιπλοκή της ελονοσίας που οι ερευνητές προσπαθούν να εξηγήσουν. Ο όρος «μαύρη ούρηση» προέρχεται από το γεγονός ότι τα ούρα των ασθενών γίνονται σκοτεινά λόγω του αίματος και μπορεί να είναι θανατηφόρο.
Όπως αναφέρει ο Guardian, η μαύρη ούρηση συμβαίνει όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια διαλύονται γρήγορα στην κυκλοφορία του αίματος. Απελευθερώνουν αιμοσφαιρίνη, η οποία εκκρίνεται στα ούρα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία και ίκτερο, ενώ ενδέχεται να απαιτηθούν μεταγγίσεις αίματος.
Η καθηγήτρια, Κάθριν Μέιτλαντ, από το Imperial College του Λονδίνου, που εργάζεται στην Κένυα, ήταν μέλος της ομάδας που παρατήρησε τον αυξημένο αριθμό παιδιών στην ανατολική Ουγκάντα με μαύρη ούρηση πριν από σχεδόν δέκα χρόνια.
Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Clinical Infectious Diseases, η ομάδα ανέφερε ότι η κατάσταση «σύμφωνα με τοπικούς ερευνητές, ήταν σπάνια μέχρι τα τελευταία επτά χρόνια» και υπέθεσαν «ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με την εισαγωγή των θεραπευτικών συνδυασμών βασισμένων στην αρτεμισινίνη», την πιο σύγχρονη μορφή αντιελονοσιακών φαρμάκων.
Από τότε, η Μέιτλαντ αναφέρει: «Αναζητούμε, αναζητούμε, αναζητούμε», προσπαθώντας να βρεθεί μια εξήγηση.
Ιστορικά, η μαύρη ούρηση παρατηρήθηκε μεταξύ Ευρωπαίων που έπαιρναν μικρές δόσεις κινίνης ως προληπτικό φάρμακο για την ελονοσία και έγινε σπανιότερη όταν άλλα φάρμακα επικράτησαν.
Η ερευνητική της ομάδα εξέτασε πιθανές γενετικές αιτίες, όπως αν τα γονίδια που συνδέονται με τη δρεπανοκυτταρική αναιμία ή την ανεπάρκεια του ενζύμου G6PD, που αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης των ερυθρών αιμοσφαιρίων, θα μπορούσαν να εμπλέκονται. Ωστόσο, κανένα από τα δύο δεν φάνηκε να αποτελεί την αιτία.
Η υπόθεση ότι τα φάρμακα για την ελονοσία στην πληγείσα περιοχή της Ουγκάντας μπορεί να είναι υποβαθμισμένα ή ψεύτικες αντιγραφές απορρίφθηκε μέσω ενδελεχούς ελέγχου. «Τα φάρμακα είναι καλά, οπότε επιστρέφουμε στον σχεδιασμό», αναφέρει.
Η καλύτερη υπόθεση, σύμφωνα με την ίδια, παραμένει η σύνδεση με τις θεραπείες για την ελονοσία βασισμένες στην αρτεμισινίνη.
«Η παρουσίαση της ασθένειας μπορεί να είναι ανησυχητική», λέει η Μέιτλαντ. Ένα παιδί με μαύρη ούρηση νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο στην πρωτεύουσα, την Καμπάλα. «Άρχισαν να εμφανίζονται κόκκινα και μαύρα ούρα. Εκείνη την εποχή υπήρχε Έμπολα στην περιοχή. Όταν οι μητέρες το είδαν, πήραν τα παιδιά τους και έτρεξαν».
Τα επηρεαζόμενα παιδιά «έχουν υψηλό κίνδυνο θανάτου», λέει η Μέιτλαντ. Ενδέχεται να χρειαστούν πολλές μεταγγίσεις αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανεπιθύμητης αντίδρασης και απαιτώντας νοσηλεία.
«Το πολύ ενδιαφέρον στις αφρικανικές χώρες είναι ότι μόλις έχουν περάσει ένα επεισόδιο, τείνουν να το ξαναπάθουν ξανά και ξανά», λέει. «Προφανώς κάθε φορά που μολύνονται με παράσιτα ελονοσίας, αναπτύσσουν μαύρη ούρηση», τονίζει.
