Οι έκτακτες συστολές αποτελούν τη συχνότερη αιτία τού αισθήματος παλμών. Είναι δηλ. συστολές της καρδιάς εκτός του κανονικού ρυθμού και παρουσιάζονται κατά τον έξης τρόπο: το άτομο αισθάνεται ένα ενόχλημα στο στήθος λίγο ή πολύ ισχυρό, πού ακολουθείται από περίοδο παύσεως κατά την οποία η καρδιά δεν χτυπά. Ακόμη και αυτό το προσωρινό «σταμάτημα» της καρδιάς είναι δυνατό να γυνή αντιληπτό από το άτομο.
Αμέσως έπειτα η καρδιά ξαναρχίζει τη φυσιολογική της λειτουργία ωσότου μετά από κάποιο διάστημα έρχεται μια άλλη έκτακτη συστολή. Τα αίτια τα οποία προκαλούν τις έκτακτες συστολές μπορεί να είναι το άγχος ή καρδιακές παθήσεις. Η κατάχρησης καπνού και καφέ αποτελεί επίσης μια από τις συνηθισμένες αιτίες των εκτάκτων συστολών.
Άλλη χαρακτηριστική κατάσταση στην οποία οφείλονται οι έκτακτες συστολές είναι η μαρμαρυγή των κόλπων, πού αποτελεί συχνά επακόλουθο κάποιας καρδιακής νόσου. Η μαρμαρυγή των κόλπων χαρακτηρίζεται από πολλές ακανόνιστες συστολές των κόλπων. Οι συστολές αυτές μεταβιβάζονται και στις κοιλίες, με αποτέλεσμα την άρρυθμη και ακανόνιστη συστολή αυτών και κατά συνέπεια όλης της καρδιάς. Ο σφυγμός του ατόμου πού πάσχει από μαρμαρυγή είναι τελείως. Ο χτύπος της καρδιάς κατά τη μαρμαρυγή γίνεται συχνά αισθητός με τη μορφή αισθήματος παλμών.
Διάγνωση
Όταν οι αρρυθμίες γίνονται αντιληπτές, πρέπει να καταγράφονται σε ηλεκτροκαρδιογράφημα ή σε μια ειδική συσκευή που καταγράφει τον καρδιακό ρυθμό όλο το 24ωρο (holter ρυθμού 24ώρου).
Σε περιπτώσεις που ήδη υπάρχει υπόστρωμα καρδιοπάθειας, η διερεύνηση για αρρυθμίες θα πρέπει να γίνεται και προληπτικά, χωρίς δηλαδή να προϋπάρχουν συμπτώματα. Με ειδικές τεχνικές (ηλεκτροφυσιολογική μελέτη: εισαγωγή ειδικών καλωδίων στην καρδιά που καταγράφουν το ρυθμό της καρδιάς και τις διαταραχές του) η αρρυθμία μπορεί επίσης να προκληθεί μέσα στο αιμοδυναμικό εργαστήριο ώστε να αναγνωριστεί η φύση της και η ενδεδειγμένη θεραπεία. Τέλος, σε ειδικές περιπτώσεις εμφυτεύεται ειδική συσκευή καταγραφής αρρυθμιών (reveal holter) κάτω από το δέρμα στο επάνω μέρος του θώρακα, η οποία καταγράφει τις αρρυθμίες για διάστημα περίπου ενός έτους.
Θεραπεία
Θεραπεία χρειάζεται να δοθεί σε λίγες επιλεγμένες καταστάσεις. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται ονομάζονται αντιαρρυθμικά, αλλά έχουν ένα σοβαρό μειονέκτημα, μπορεί σε κάποιους άρρωστους να επιδεινώσουν την αρρυθμία. Γι αυτό χρειάζεται περίσκεψη στην χορήγηση τους.
Εάν η καρδιά είναι φυσιολογική, η πρόγνωση των εκτακτοσυστολών είναι άριστη και συνήθως είναι αρκετή η διαβεβαίωση του εξεταζομένου ότι δεν έχει οργανική καρδιοπάθεια, ενώ μερικές φορές χρειάζεται και η χορήγηση ηρεμιστικών. Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να δοθεί αναστολέας των β-αδρενεργικών υποδοχέων, ιδίως εάν οι έκτακτες συστολές συνδυάζονται με φλεβοκομβική ταχυκαρδία και τα ενοχλήματα είναι επίμονα. Εάν η δακτυλίτιδα ή τα διουρητικά είναι η αιτία των εκτάκτων συστολών, τότε αυτά διακόπτονται και χορηγείται χλωριούχο κάλιο. Σε επίμονες οργανικές συστολές μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου η πρόγνωση βελτιώνεται με τη χορήγηση αναστολέα των β-υποδοχέων, ενίοτε σε συνδυασμό με αμιωδαρόνη. Σε υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια φάρμακα πρώτης επιλογής είναι η αμιωδαρόνη ή η βεραπαμίλη ή αναστολέας β-υποδοχέων.
Σε διατατική μυοκαρδιοπάθεια και συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, οι έκτακτες συστολές συνήθως υποχωρούν με τη βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας κατόπιν χορήγησης αναστολέα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης. Υπάρχουν δε ενδείξεις πως η χορήγηση αμιωδαρόνης σε ασθενείς με διατατική μυοκαρδιοπάθεια και σύμπλοκη κοιλιακή εκτοπία μπορεί να βελτιώσει την ολική πρόγνωση.
Γενικά εφόσον η λειτουργική κατάσταση της αριστερής κοιλίας είναι ικανοποιητική με κλάσμα εξωθήσεως μεγαλύτερο από 35-40%, τότε η πρόγνωση είναι καλή και δεν υπάρχει ανάγκη θεραπείας των εκτάκτων συστολών, εκτός εάν είναι πολύ ενοχλητικές. Τα παραδοσιακά αντιαρρυθμικά φάρμακα, όπως η κινιδίνη, η προπαφενόνη κ.ά. χορηγούνται μόνον για βραχέα χρονικά διαστήματα επί εξάρσεως των ενοχλημάτων από τις έκτακτες συστολές, και τούτο διότι η μακρόχρονη χορήγησή τους σε έμφραγμα μυοκαρδίου και άλλες καρδιοπάθειες προκαλεί σοβαρές αρρυθμίες και αύξηση της θνησιμότητας.