Υγεία

Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία: Ύπνος και ορμόνες

Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία: Ύπνος και ορμόνες

Ο καλός και επαρκής ύπνος, τουλάχιστον 6-7 συνεχόμενες ώρες, δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη καθώς η εναλλαγή ύπνου-εγρήγορσης ρυθμίζει πολλές και σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού.

Στη σύγχρονη εποχή, όμως, δεν του δίνουμε την προσοχή που θα έπρεπε, με συνέπεια να υπονομεύουμε την υγεία μας.

“Όλοι ζούμε με βάση τους κιρκάδιους (24ωρους δηλαδή) ρυθμούς, οι οποίοι αποτελούν ένα εσωτερικό «ρολόι» που ρυθμίζει όλες τις σωματικές λειτουργίες, από την αρτηριακή πίεση και τις κινήσεις του εντέρου μέχρι τον μεταβολισμό και βέβαια τον ίδιο τον κύκλο ύπνου- εγρήγορσης“, αναφέρει  η κ. Ανδρομάχη Βρυωνίδου-Μπομποτά, πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια του Τμήματος Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού-Διαβητολογικό Κέντρο στο Νοσοκομείο Κοργιαλένειο – Μπενάκειο ΕΕΣ.

Ο «κεντρικός διακόπτης» του «ρολογιού» αυτού βρίσκεται στον υποθάλαμο του εγκεφάλου, ο οποίος αντιλαμβάνεται το χρόνο με βάση τον φυσικό φωτισμό (από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού μας).

Το υπόλοιπο σώμα συγχρονίζεται με αυτόν τον «διακόπτη» μέσω της παραγωγής νευρικών και ορμονικών μηνυμάτων, η οποία αυξομειώνεται στη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας.

Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει δεκάδες διαφορετικές ορμόνες, οι οποίες ρυθμίζουν τον τρόπο λειτουργίας κυττάρων, ιστών και οργάνων.

Η παραγωγή και δράση όλων αυτών των ορμονών ελέγχεται από τους κιρκάδιους ρυθμούς, που την μεταβάλλουν αναλόγως με την ώρα της ημέρας.

Γιατί νυστάζουμε

Στη διάρκεια της ημέρας, π.χ., το φως του ήλιου παρεμποδίζει την παραγωγή μελατονίνης από την επίφυση του εγκεφάλου και διεγείρει την παραγωγή αδενοσίνης στα τμήματά του που ελέγχουν την εγρήγορση.

Η μελατονίνη είναι η ορμόνη που προάγει τον ύπνο, επομένως η καταστολή της μας βοηθά να μείνουμε ξύπνιοι.

Η αδενοσίνη είναι ένα πανίσχυρο μόριο που παράγεται ως υποπροϊόν της πέψης των τροφίμων.

Τα επίπεδά της αυξάνονται σταδιακά στη διάρκεια της ημέρας, για να προκαλέσουν το βράδυ υπνηλία.

Καθώς πέφτει το σκοτάδι, αρχίζουν να αυξάνονται τα επίπεδα της μελατονίνης και σε συνδυασμό με την αδενοσίνη που έχει συσσωρευτεί στον εγκέφαλο, αρχίζουμε να νυστάζουμε.

Όταν αποκοιμηθούμε, η μεν μελατονίνη θα παραμείνει αυξημένη, η δε αδενοσίνη θα μειωθεί, αφού θα αυξάνονται και οι ώρες που θα μένουμε νηστικοί.

“Το γεγονός ότι κοιμόμαστε όμως, δεν σημαίνει πως ο οργανισμός πέφτει σε αδράνεια.

Αντιθέτως, «στη διάρκεια του ύπνου διαφοροποιείται η έκκριση  πολλών ορμονών που ρυθμίζουν ζωτικές σωματικές λειτουργίες», λέει η κ. Μαρινέλλα Τζανέλα, Γενική Γραμματέας της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια της Κλινικής Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού του Νοσοκομείου Ευαγγελισμός.

«Για παράδειγμα, στα πρώτα στάδια του ύπνου αυξάνεται η παραγωγή της αυξητικής ορμόνης, η οποία προάγει την αύξηση σε ύψος (στα παιδιά μέχρι την ενήβωση) αλλά και επιτελεί σημαντικές αναβολικές δράσεις.

Αυξάνονται επίσης τα επίπεδα της αντιδιουρητικής ορμόνης (ADH) την οποίοι εκκρίνει ο υποθάλαμος του εγκεφάλου για να καταστείλει την ανάγκη ούρησης τη νύχτα και να εξασφαλίσει την ηρεμία στον ύπνο», προσθέτει.

Σημαντικές αλλαγές παρατηρούνται επίσης σε ορμόνες, όπως η κορτιζόλη (η ορμόνη της εγρήγορσης και του στρες).

“Η κορτιζόλη εμφανίζει τα υψηλότερα επίπεδά της το πρωί με την αφύπνιση του ατόμου και τα επίπεδα αυτά αρχίζουν να μειώνονται σταδιακά ώστε τα μεσάνυχτα και τις πρώτες ώρες του ύπνου να φτάνουν στο ελάχιστο και ο οργανισμός χαλαρώνει λέει η κ. Τζανέλα.

«Και αυτές είναι μερικές μόνο από τις παρατηρούμενες ορμονικές αλλαγές κατά τον ύπνο», σημείωσε.

Διαφορές μεταξύ των φύλων

Οι κιρκάδιοι ρυθμοί δεν είναι ακριβώς ίδιοι μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Γι’ αυτό τον λόγο παρατηρούνται αρκετές διαφορές στον ύπνο μεταξύ των δύο φύλων, κατά την κ. Γεωργία Κάσση, ειδική γραμματέα της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας, διευθύντρια ΕΣΥ, επιστημονικά υπεύθυνη του Ενδοκρινολογικού Τμήματος του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα.

Ειδικότερα, οι γυναίκες έχουν την τάση να μπαίνουν πιο νωρίς για ύπνο, αλλά και να ξυπνούν νωρίτερα το πρωί απ’ ό,τι οι άνδρες.

Μπορεί επίσης να αποκοιμηθούν πιο εύκολα από τους άνδρες και να κάνουν πιο αδιατάρακτο ύπνο.

Μπορεί, όμως, να συμβεί και το αντίστροφο, καθώς οι ορμονικές διακυμάνσεις της εμμήνου ρύσεως, της εγκυμοσύνης και κυρίως της εμμηνόπαυσης μπορεί να διαταράξουν σημαντικά τον ύπνο τους.

Μελέτες έχουν δείξει ότι οι διαταραχές του ύπνου, όπως η αϋπνία και οι συχνές αφυπνίσεις στη διάρκεια της νύχτας, είναι συχνότερες στις γυναίκες.

Σε αυτό μπορεί να συμβάλλει και το εντονότερο στρες που συχνά νιώθουν.

«Όταν το στρες είναι μακροχρόνιο οδηγεί σε υπερπαραγωγή της φλοιοεπινεφριδιοτρόπου ορμόνης (ACTH) στον εγκέφαλο, που με τη σειρά της οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια με σημαντικές μεταβολικές επιπτώσεις.

Εκτός από το  στρες, στη σημερινή κοινωνία,  σημαντικοί παράγοντες διαταραχών στον ύπνο είναι το κυλιόμενο ωράριο σε πολλούς εργαζόμενους (π.χ. υγειονομικοί, φύλακες κ.λπ.) και βεβαίως τα ταξίδια σε ζώνη με σημαντική διαφορά ώρας (το γνωστό jet lag)», εξηγεί η κ. Τζανέλα.

-Οι κίνδυνοι από την έλλειψη ύπνου

Ωστόσο ο ύπνος και η ορμονική λειτουργία του οργανισμού είναι αλληλένδετα.

Οτιδήποτε διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζει και τις ορμόνες.

Οτιδήποτε επηρεάζει τις ορμόνες, επηρεάζει και τον ύπνο.

Το επακόλουθο είναι ένας φαύλος κύκλος που μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιος για την υγεία.

«Η καλή ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού του οργανισμού έχει ζωτική σημασία για την υγεία.

Οι ακανόνιστες διατροφικές συνήθειες και το άστατο πρόγραμμα ύπνου μπορούν να το απορρυθμίσουν, αυξάνοντας τον κίνδυνο πολλών νοσημάτων», προειδοποιεί η κ. Βρυωνίδου – Μπομποτά.

Βραχυπρόθεσμα, η έλλειψη ύπνου και ο κακής ποιότητας ύπνος μπορεί να οδηγήσουν σε:

-κόπωση,

-υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας,

-μειωμένη ικανότητα μάθησης και μνήμης,

-οξυθυμία και,

-επιρρέπεια στα ατυχήματα.

Μπορεί επίσης να εξασθενήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα, η ομαλή λειτουργία του οποίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον επαρκή και ποιοτικό ύπνο.

Μακροπρόθεσμα, οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου μπορεί να είναι πολύ σοβαρές.

«Πολλές μελέτες έχουν συσχετίσει την χρόνια έλλειψη ύπνου με μεταβολικές και ενδοκρινικές αλλαγές στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η μειωμένη αντοχή στη γλυκόζη, η μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη, η αυξημένη κορτιζόλη το βράδυ, η διαταραχή στα επίπεδα των ορμονών (γκρελίνη, λεπτίνη) που ρυθμίζουν την πείνα  και η απορρύθμιση των ορμονών του στρες», λέει η κ. Κάσση, προσθέτοντας:

«Οι αλλαγές αυξάνουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας, υπέρτασης, διαβήτη τύπου 2, αλλά και καρδιαγγειακών παθήσεων.

Η έλλειψη ύπνου έχει επίσης σχετισθεί με τον υπογοναδισμό (χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης) στους άνδρες, ενώ μπορεί να αυξήσει ακόμα και τον κίνδυνο κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών».

Τι πρέπει να προσέχουμε

«Ο ύπνος έχει πολύπλοκη και αμφίδρομη σχέση με το ενδοκρινικό (ορμονικό) σύστημα και η ομαλή λειτουργία του ενός είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία του άλλου», τονίζει η κ. Βρυωνίδου-Μπομποτά.

«Επομένως, πρέπει να τηρούμε όλοι ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ύπνου και διατροφής στη ζωή μας, το οποίο θα ακολουθούμε και στις αργίες.

Απαραίτητο είναι ακόμα να αποφεύγουμε όσο είναι δυνατό τη χρήση ψηφιακών μέσων το απόγευμα και το βράδυ, γιατί το φως τους μπορεί να καταστείλει τη μελατονίνη και να παρεμποδίσει τον ύπνο.

Καλό είναι επίσης να αποφεύγουμε την καφεΐνη μετά το μεσημέρι, γιατί συνδέεται με τους υποδοχείς της αδενοσίνης, εμποδίζοντας και αυτή τον ύπνο.

Όσοι πάσχουν ήδη μεταβολικές ή ορμονικές διαταραχές πρέπει να τηρούν τις συστάσεις των θεραπόντων ιατρών τους για να τις διατηρούν υπό έλεγχο. Και όσοι αισθάνονται υπνηλία την ημέρα πρέπει να συμβουλεύονται έναν γιατρό για να βρεθεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία της κόπωσής τους».

Υγεία

17.11.2026

Νοροϊός: Γιατί το αντισηπτικό δεν αρκεί για να προστατευτείτε

Το αντισηπτικό χεριών δεν προσφέρει αξιόπιστη προστασία από τον νοροϊό, τον ιδιαίτερα μεταδοτικό ιό που προκαλεί έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως εμετό και διάρροια. Για τον περιορισμό της μετάδοσής του, οι ειδικοί συνιστούν σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό, καθώς και σωστή απολύμανση των επιφανειών. Ο νοροϊός παρουσιάζει αυξημένη ανθεκτικότητα σε αρκετά κοινά απολυμαντικά […]

17.11.2026

Καρκίνος οισοφάγου: Το νέο τεστ που εντοπίζει έγκαιρα επικίνδυνες αλλοιώσεις

Ένα νέο τεστ διάρκειας μόλις επτά λεπτών, το οποίο μπορεί να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό κυτταρικών αλλοιώσεων που συνδέονται με τον καρκίνο του οισοφάγου, εξετάζεται για ευρύτερη εφαρμογή στη Βρετανία. Η μέθοδος βασίζεται σε μια ειδική κάψουλα, η οποία καταπίνεται από τον εξεταζόμενο και, αφού φτάσει στο στομάχι, διαλύεται απελευθερώνοντας ένα μικρό σφουγγάρι. Αυτό συνδέεται […]

Δείτε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου
16.11.2026

Δείτε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου

Γιατί τα αυτιά μας μεγαλώνουν όσο μεγαλώνουμε: Τι συμβαίνει στο σώμα μας
16.11.2026

Γιατί τα αυτιά μας μεγαλώνουν όσο μεγαλώνουμε: Τι συμβαίνει στο σώμα μας

Νύχια: Πέντε αλλαγές που μπορεί να προειδοποιούν για προβλήματα υγείας
16.11.2026

Νύχια: Πέντε αλλαγές που μπορεί να προειδοποιούν για προβλήματα υγείας

Τα 3 ακριβότερα φάρμακα στον κόσμο – Κοστίζουν έως 4,25 εκατ. δολάρια
16.11.2026

Τα 3 ακριβότερα φάρμακα στον κόσμο – Κοστίζουν έως 4,25 εκατ. δολάρια

Δείτε γιατί δεν πρέπει να μπαίνουμε με τα παπούτσια στο σπίτι
08.11.2026

Δείτε γιατί δεν πρέπει να μπαίνουμε με τα παπούτσια στο σπίτι

Ενεργειακά ποτά: 11 φορές περισσότερες αναφορές για καρδιακή ανακοπή
06.11.2026

Ενεργειακά ποτά: 11 φορές περισσότερες αναφορές για καρδιακή ανακοπή

Αυτοί είναι οι μέθοδοι για να υπολογίσετε το σωματικό λίπος στο σπίτι
05.11.2026

Αυτοί είναι οι μέθοδοι για να υπολογίσετε το σωματικό λίπος στο σπίτι

Ντε Μιγκέλ: Τι είναι η διάσειση καρδιάς από την οποία πέθανε ο ποδοσφαιριστής
05.11.2026

Ντε Μιγκέλ: Τι είναι η διάσειση καρδιάς από την οποία πέθανε ο ποδοσφαιριστής

Δημοφιλή

Υγεία
1

Αυτό είναι το θαυματουργό έλαιο που προστατεύει από το Αλτχάιμερ

Φάρμακα
2

Ανατροπή δεδομένων στα εμβόλια mRNA: Οι εμβολιασμένοι πεθαίνουν πλέον στις ΗΠΑ από COVID-19

Υγεία
3

Το τρόφιμο που θωρακίζει «αθόρυβα» τα οστά σε κάθε ηλικία… δεν είναι το γάλα!

Kαρδιά
4

Ποιοι είναι οι φυσιολογικοί καρδιακοί παλμοί και ποια τα επικίνδυνα όρια – Πότε πρέπει να ανησυχήσετε

Περισσότερα

17.11.2026

Η απάντηση της Χίλαρι Σουάνκ στις κριτικές επειδή έμεινε έγκυος στα 52 της

Την απάντησή της σε όσους σχολιάζουν αρνητικά την απόφασή της να γίνει μητέρα ξανά στα 52 της χρόνια έδωσε η Χίλαρι Σουάνκ, τονίζοντας ότι η απόκτηση παιδιών σε μεγαλύτερη ηλικία αποτελεί πλέον μια ολοένα και πιο συνηθισμένη επιλογή. Η δύο φορές βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός αποκάλυψε τον περασμένο μήνα ότι περιμένει το τρίτο της παιδί, […]

17.11.2026

Ο ΕΜΑ ενέκρινε επτά νέα φάρμακα στην Ευρώπη: Ποιες ασθένειες αφορούν

Επτά νέα φάρμακα για την αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα και η αρρύθμιστη υπέρταση, προτάθηκαν για έγκριση στην Ευρώπη από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA). Η θετική γνωμοδότηση διατυπώθηκε από την Επιτροπή Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP), κατά τη συνεδρίασή της από τις 9 έως τις 12 Νοεμβρίου 2026. Παράλληλα, […]

Νοροϊός: Γιατί το αντισηπτικό δεν αρκεί για να προστατευτείτε
17.11.2026

Νοροϊός: Γιατί το αντισηπτικό δεν αρκεί για να προστατευτείτε

Σάσα Μπάστα: Απαστράπτουσα ποζάρει στον καθρέφτη με φουσκωμένη κοιλίτσα
17.11.2026

Σάσα Μπάστα: Απαστράπτουσα ποζάρει στον καθρέφτη με φουσκωμένη κοιλίτσα

Ozempic ή Mounjaro: To ενέσιμο φάρμακο που οδηγεί σε μεγαλύτερη απώλεια βάρους
17.11.2026

Ozempic ή Mounjaro: To ενέσιμο φάρμακο που οδηγεί σε μεγαλύτερη απώλεια βάρους

Καρκίνος οισοφάγου: Το νέο τεστ που εντοπίζει έγκαιρα επικίνδυνες αλλοιώσεις
17.11.2026

Καρκίνος οισοφάγου: Το νέο τεστ που εντοπίζει έγκαιρα επικίνδυνες αλλοιώσεις

Δείτε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου
16.11.2026

Δείτε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου

Γιατί τα αυτιά μας μεγαλώνουν όσο μεγαλώνουμε: Τι συμβαίνει στο σώμα μας
16.11.2026

Γιατί τα αυτιά μας μεγαλώνουν όσο μεγαλώνουμε: Τι συμβαίνει στο σώμα μας

Νύχια: Πέντε αλλαγές που μπορεί να προειδοποιούν για προβλήματα υγείας
16.11.2026

Νύχια: Πέντε αλλαγές που μπορεί να προειδοποιούν για προβλήματα υγείας

Τα 3 ακριβότερα φάρμακα στον κόσμο – Κοστίζουν έως 4,25 εκατ. δολάρια
16.11.2026

Τα 3 ακριβότερα φάρμακα στον κόσμο – Κοστίζουν έως 4,25 εκατ. δολάρια