Σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο των γυναικών παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά τη γέννηση ενός παιδιού, σύμφωνα με τη νευροεπιστήμονα Susana Carmona, η οποία μελετά εδώ και χρόνια τις μεταβολές που συνοδεύουν τη μητρότητα.
Όπως εξηγεί η ίδια, οι ορμόνες της κύησης συνδέονται με αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου, οι οποίες φαίνεται να βοηθούν τις γυναίκες να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της φροντίδας ενός βρέφους.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με την έννοια της «μητρόστασης» (matrescence), δηλαδή της σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής μετάβασης που βιώνει μια γυναίκα όταν γίνεται μητέρα.
Η διαδικασία έχει παρομοιαστεί με μια δεύτερη εφηβεία, καθώς συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία και την οργάνωση του εγκεφάλου.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη
Σύμφωνα με την Carmona, κατά τη διάρκεια της κύησης παρατηρείται μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου.
Αντίστοιχες μεταβολές έχουν καταγραφεί και κατά την εφηβεία, όταν ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται για να ανταποκριθεί σε νέες απαιτήσεις.
Η συγκεκριμένη αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μειώνονται οι νοητικές ικανότητες της γυναίκας. Όπως αναφέρει η νευροεπιστήμονας, οι έρευνες που εξετάστηκαν δεν εντόπισαν συσχέτιση ανάμεσα στη μείωση αυτή και στη γνωστική λειτουργία.
Μετά τον τοκετό, η φαιά ουσία μπορεί να παρουσιάσει μερική αύξηση, χωρίς να επιστρέφει απαραίτητα στα επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από την εγκυμοσύνη.
Οι μεταβολές αυτές συνδέονται με τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να δημιουργεί ή να τροποποιεί νευρωνικές συνδέσεις.
Η διαδικασία αυτή μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη ανταπόκριση στα ερεθίσματα και στις ανάγκες του βρέφους.
Η «μητρόσταση» και η προσαρμογή στον νέο ρόλο
Η μητρότητα δεν αποτελεί μόνο μια σωματική αλλαγή. Περιλαμβάνει μια ευρύτερη διαδικασία προσαρμογής, η οποία επηρεάζει την καθημερινότητα, τις συναισθηματικές αντιδράσεις και τον τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα αντιλαμβάνεται τις ανάγκες του παιδιού της.
Η Carmona υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στον εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να διευκολύνουν αυτή τη μετάβαση.
Οι νέες μητέρες καλούνται να μάθουν γρήγορα πώς να αναγνωρίζουν το κλάμα, τις αντιδράσεις και τα διαφορετικά σήματα που εκπέμπει ένα βρέφος.
Ωστόσο, η ίδια επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένες εγκεφαλικές μεταβολές δεν αποτελούν προϋπόθεση για την ανάπτυξη ισχυρού γονεϊκού δεσμού.
Άνθρωποι που γίνονται γονείς μέσω υιοθεσίας ή παρένθετης μητρότητας, καθώς και πατέρες που αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη φροντίδα των παιδιών τους, μπορούν επίσης να αναπτύξουν εξαιρετικές δεξιότητες φροντίδας.
Τι ισχύει για τον λεγόμενο «εγκέφαλο της μαμάς»
Πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό δυσκολεύονται περισσότερο να συγκεντρωθούν ή να θυμηθούν καθημερινές λεπτομέρειες. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «pregnancy brain» ή «mommy brain».
Σύμφωνα με την Carmona, η εικόνα αυτή δεν εξηγείται αποκλειστικά από τις εγκεφαλικές αλλαγές που συνοδεύουν την εγκυμοσύνη.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η σωματική εξάντληση, οι αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις του οργανισμού και η έλλειψη ύπνου.
Παράλληλα, η προσοχή των νέων γονέων στρέφεται σε μεγάλο βαθμό προς το μωρό. Οι ανάγκες του βρέφους γίνονται συνεχής προτεραιότητα, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της νοητικής ενέργειας να αφιερώνεται στην παρακολούθηση της κατάστασής του και στην κάλυψη των αναγκών του.
Αυτό, σύμφωνα με την ερευνήτρια, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί χειρότερα. Αντίθετα, η νέα καθημερινότητα απαιτεί συνεχή προσαρμογή, επίλυση προβλημάτων και γρήγορη ανταπόκριση σε διαφορετικές καταστάσεις.
Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των νέων μητέρων
Οι αλλαγές που συνοδεύουν τη μητρότητα δεν έχουν μόνο θετική πλευρά. Η αυξημένη νευροπλαστικότητα μπορεί να συνδέεται και με μεγαλύτερη ευαλωτότητα, ιδιαίτερα όταν η γυναίκα βιώνει έναν δύσκολο τοκετό, δεν έχει επαρκή υποστήριξη από το περιβάλλον της ή αντιμετωπίζει οικονομική και συναισθηματική πίεση.
Οι παράγοντες αυτοί μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία κατά την περίοδο μετά τη γέννηση του παιδιού, κατά την οποία ορισμένες γυναίκες εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για ψυχικές διαταραχές.
Για τον λόγο αυτό, η κατανόηση των αλλαγών που βιώνει ο εγκέφαλος κατά την εγκυμοσύνη θεωρείται σημαντική για την καλύτερη υποστήριξη των νέων μητέρων.
Η Carmona τονίζει ότι η γνώση γύρω από αυτές τις διεργασίες μπορεί να βοηθήσει τις γυναίκες να αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη κατανόηση τις δυσκολίες της περιόδου και να μην ερμηνεύουν κάθε αλλαγή στη μνήμη, στη συγκέντρωση ή στα συναισθήματά τους ως προσωπική αδυναμία.
Η μητρότητα αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία προσαρμογής, η οποία επηρεάζει τόσο το σώμα όσο και τον εγκέφαλο. Η αναγνώριση των αλλαγών αυτών μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη ενημέρωση και στην έγκαιρη αναζήτηση υποστήριξης όταν προκύπτουν δυσκολίες.
