Μια νέα ερευνητική προσέγγιση υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε και παρακολουθούμε τη διαδικασία της γήρανσης.
Σύμφωνα με επιστήμονες που μελέτησαν τη συσχέτιση της βιολογικής γήρανσης με δείκτες αίματος και σάλιου, μία απλή εξέταση μπορεί όχι μόνο να αποκαλύψει πόσο καλά λειτουργεί το σώμα μας, αλλά και να προβλέψει με ακρίβεια τη μελλοντική μας υγεία και διάρκεια ζωής.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Aging, εισάγει ένα νέο εργαλείο: το λεγόμενο «ρολόι εγγενούς ικανότητας» ή DNAm IC (DNA methylation intrinsic capacity).
Η μέθοδος αυτή βασίζεται στην ανάλυση της μεθυλίωσης του DNA (μιας χημικής διαδικασίας που επηρεάζει τη γονιδιακή έκφραση) για να αποτυπώσει πόσο καλά λειτουργεί το σώμα μας σε σχέση με την ηλικία μας.
Τι είναι η εγγενής ικανότητα και γιατί είναι σημαντική
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ορίζει την εγγενή ικανότητα (Intrinsic Capacity – IC) ως το σύνολο όλων των φυσικών και ψυχικών ικανοτήτων που διαθέτει ένα άτομο. Αυτό περιλαμβάνει:
- τη δυνατότητα κίνησης,
- τη γνωστική λειτουργία (π.χ. σκέψη, μνήμη),
- τις αισθητηριακές λειτουργίες (όραση και ακοή),
- την ψυχολογική ευεξία και
- τη ζωτικότητα, δηλαδή τη συνολική σωματική ενέργεια και λειτουργικότητα.
Η διατήρηση αυτών των λειτουργιών αποτελεί θεμέλιο για την υγιή γήρανση. Ωστόσο, η αξιολόγηση της εγγενούς ικανότητας μέχρι πρότινος απαιτούσε πολύπλοκες, χρονοβόρες και ακριβές εξετάσεις από ειδικούς με χρήση προηγμένου εξοπλισμού.
Η νέα μέθοδος: Ένα «ρολόι» για τη γήρανση μέσα από το αίμα ή το σάλιο
Η καινοτόμος μέθοδος που ανέπτυξαν οι ερευνητές επιτρέπει την αξιολόγηση της εγγενούς ικανότητας μέσω μιας απλής σταγόνας αίματος ή σάλιου. Μελετώντας τη μεθυλίωση του DNA (ένα βιολογικό «σημάδι» που υποδεικνύει τη γονιδιακή δραστηριότητα και μεταβάλλεται με την ηλικία και το περιβάλλον) οι επιστήμονες κατάφεραν να κατασκευάσουν ένα «επιγενετικό ρολόι», το λεγόμενο DNAm IC.
Αυτό το ρολόι εκτιμά πόσο καλά λειτουργεί το σώμα σε σχέση με τη χρονολογική ηλικία και, το σημαντικότερο, προβλέπει τον κίνδυνο θνησιμότητας από κάθε αιτία.
Επιστημονική επιβεβαίωση: Τι έδειξε η μελέτη
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 1.014 άτομα ηλικίας από 20 έως 102 ετών, συμμετέχοντες στο πρόγραμμα INSPIRE-T. Οι ερευνητές συγκέντρωσαν βιολογικά δείγματα και δημιούργησαν ένα προφίλ IC με βάση πέντε βασικούς άξονες:
- Γνωστική λειτουργία
- Κινητικότητα
- Αισθητηριακές ικανότητες
- Ψυχολογική υγεία
- Ζωτικότητα
Αναλύοντας τα πρότυπα μεθυλίωσης του DNA σε αυτά τα δείγματα, κατασκεύασαν τον δείκτη DNAm IC και συσχέτισαν τις τιμές του με δείκτες υγείας και τη θνησιμότητα των συμμετεχόντων.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: Τα άτομα με υψηλότερο σκορ DNAm IC είχαν:
- καλύτερη πνευμονική λειτουργία,
- μεγαλύτερη ταχύτητα βαδίσματος,
- αυξημένη οστική πυκνότητα και
- δήλωναν ότι αισθάνονται πιο υγιείς.
Επιπλέον, εκείνοι με υψηλό DNAm IC ζούσαν κατά μέσο όρο 5,5 χρόνια περισσότερο από εκείνους με χαμηλό σκορ.
Ειδικοί σχολιάζουν: «Επαναστατική προσέγγιση στην παρακολούθηση της γήρανσης»
Ο Dr. Thomas M. Holland, ιατρός και επίκουρος καθηγητής στο Ινστιτούτο RUSH για Υγιή Γήρανση (ΗΠΑ), παρόλο που δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τη νέα εξέταση «πολλά υποσχόμενη». Μιλώντας στο Medical News Today τόνισε: «Αυτή η εξέταση βασισμένη στο DNA είναι προσβάσιμη και μη επεμβατική. Δείχνει όχι μόνο πόσο χρονών είστε, αλλά και πόσο καλά γερνάτε, κάτι που είναι πολύ πιο χρήσιμο για να καθορίσει κανείς πιθανές προληπτικές παρεμβάσεις».
Παρομοίως, η διατροφολόγος Elena Rolt, συνιδρύτρια της Health Miro, υποστήριξε: «Η DNAm IC δείχνει σημαντικό δυναμικό ως δείκτης λειτουργικής γήρανσης.
Αντανακλά τη φυσική ικανότητα, την ανοσολογική γήρανση και τον τρόπο ζωής, στοιχεία κρίσιμα για εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης».
Ωστόσο, επισήμανε ότι «η κλινική της χρήση απαιτεί περαιτέρω επικύρωση και πρέπει να συνδυάζεται με άλλους δείκτες όπως το PhenoAge και το GrimAge».
Η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν την DNAm IC και τη μακροζωία σας
Η έρευνα βρήκε ότι συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες επηρεάζουν θετικά την εγγενή ικανότητα:
Υψηλή κατανάλωση λιπαρών ψαριών (πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα EPA και DHA)
Χαμηλή πρόσληψη ζάχαρης, σύμφωνα με τις επίσημες διατροφικές οδηγίες (κάτω από 5% της ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων)
Ο Tunç Tiryaki, πλαστικός χειρουργός και ιδρυτής του London Regenerative Institute, εξήγησε τη σημασία αυτών των ευρημάτων: «Τα ωμέγα-3 έχουν ισχυρές αντιφλεγμονώδεις και νευροπροστατευτικές ιδιότητες που σχετίζονται με ζωτικότητα και γνωστική υγεία. Αντίθετα, η υπερβολική ζάχαρη επιταχύνει φλεγμονώδεις και γηραντικές διαδικασίες, βλάπτοντας το DNAm IC».
Τι μπορείτε να κάνετε για να βελτιώσετε την εγγενή σας ικανότητα;
Η εγγενής ικανότητα μειώνεται φυσικά με την ηλικία, αλλά οι ειδικοί συμφωνούν πως μπορούμε να επιβραδύνουμε ή ακόμα και να αναστρέψουμε μέρος αυτής της φθοράς.
Ορισμένες συνιστώμενες πρακτικές:
Υγιεινή διατροφή: Μεσογειακή ή MIND δίαιτα, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ελαιόλαδο, δημητριακά ολικής άλεσης και λιπαρά ψάρια.
Σωματική άσκηση: Συνδυασμός αερόβιας γυμναστικής, ενδυνάμωσης και ασκήσεων ισορροπίας.
Πνευματική και κοινωνική δραστηριότητα: Ενεργοποίηση του εγκεφάλου και κοινωνικές σχέσεις για την υποστήριξη της γνωστικής υγείας.
Διαχείριση του άγχους και χρόνιων παθήσεων: Βελτίωση της συνολικής υγείας και μείωση της φλεγμονής.
Ένα νέο κεφάλαιο στην πρόληψη και μακροζωία
Ο Dr. Holland καταλήγει: «Το DNAm IC συνδέει τη μοριακή βιολογία με μετρήσιμα αποτελέσματα: τη φυσική κατάσταση, τη γνωστική λειτουργία, ακόμα και τη διάρκεια ζωής. Η κατανόηση και αξιοποίηση αυτών των δεικτών φέρνει την επιστήμη ένα βήμα πιο κοντά σε στοχευμένες παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν όχι μόνο τη μακροζωία, αλλά και την ποιότητα ζωής».
Η νέα αυτή εξέταση δεν μετρά μόνο το πόσα χρόνια έχετε ζήσει, αλλά το πώς τα έχετε ζήσει και πώς μπορείτε να συνεχίσετε να ζείτε καλύτερα. Με άλλα λόγια, μας μεταφέρει από την παθητική μέτρηση της ηλικίας σε μια ενεργή στρατηγική διατήρησης της ζωτικότητας και της λειτουργικότητας σε όλη τη διάρκεια της ζωής.