COVID-19: Ενδημικό δεν σημαίνει αβλαβές

Η λέξη «ενδημική» έχει γίνει μια από τις πιο κακοχρησιμοποιημένες της πανδημίας. 

Και πολλές από τις λανθασμένες υποθέσεις που έγιναν ενθαρρύνουν έναν άστοχο εφησυχασμό.

 Δεν σημαίνει ότι ο COVID-19 θα έρθει σε φυσικό τέλος.

Για έναν επιδημιολόγο, μια ενδημική λοίμωξη είναι αυτή στην οποία τα συνολικά ποσοστά είναι στατικά — δεν αυξάνονται, δεν μειώνονται.

Πιο συγκεκριμένα, σημαίνει ότι το ποσοστό των ανθρώπων που μπορούν να αρρωστήσουν εξισορροπεί:

-τον «βασικό αριθμό αναπαραγωγής» του ιού,

-τον αριθμό των ατόμων που θα μολύνει ένα μολυσμένο άτομο, υποθέτοντας ότι όλος ο πληθυσμός θα μπορούσε να αρρωστήσει.

Ναι, το κοινό κρυολόγημα είναι ενδημικό.

Το ίδιο και ο πυρετός Lassa, η ελονοσία και η πολιομυελίτιδα.

Το ίδιο ήταν η ευλογιά, μέχρι που τα εμβόλια την εξαφάνισαν.

Με άλλα λόγια, μια ασθένεια μπορεί να είναι ενδημική και ταυτόχρονα ευρέως διαδεδομένη και θανατηφόρα.

Η ελονοσία σκότωσε περισσότερους από 600.000 ανθρώπους το 2020.

Δέκα εκατομμύρια αρρώστησαν από φυματίωση το ίδιο έτος, και 1,5 εκατομμύρια πέθαναν.

Ενδημικό, σίγουρα δεν σημαίνει ότι η εξέλιξη έχει δαμάσει με κάποιο τρόπο ένα παθογόνο, έτσι ώστε η ζωή απλώς να επανέλθει στο «κανονικό».

Ως εξελικτικός ιολόγος, με απογοητεύει όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής επικαλούνται τη λέξη ενδημικό ως δικαιολογία για να κάνουν λίγα ή τίποτα.

Η παγκόσμια πολιτική υγείας έχει περισσότερα από το να μάθει κανείς να ζει με τον ενδημικό ροταϊό, την ηπατίτιδα C ή την ιλαρά.

Η δήλωση ότι μια λοίμωξη θα γίνει ενδημική δεν λέει τίποτα για:

-το πόσο χρόνο μπορεί να χρειαστεί για να φτάσει σε στάση,

-ποια θα είναι τα ποσοστά κρουσμάτων,

-τα επίπεδα νοσηρότητας ή,

-τα ποσοστά θνησιμότητας ή, πολύ σημαντικό,

-πόσο ένας πληθυσμός – και ποιοι τομείς – θα είναι ευαίσθητος.

Ούτε προτείνει εγγυημένη σταθερότητα: μπορεί να εξακολουθήσουν να υπάρχουν ανασταλτικά κύματα από ενδημικές λοιμώξεις, όπως φαίνεται με το ξέσπασμα της ιλαράς στις ΗΠΑ το 2019.

Οι πολιτικές υγείας και η ατομική συμπεριφορά θα καθορίσουν τη μορφή —από πολλές πιθανότητες— του ενδημικού COVID-19.

Λίγο μετά την εμφάνιση και τη διάδοση της παραλλαγής Alpha στα τέλη του 2020, υποστήριξα ότι, εκτός και αν κατασταλεί οι λοιμώξεις, η εξέλιξη του ιού θα ήταν γρήγορη και απρόβλεπτη, με την εμφάνιση περισσότερων παραλλαγών με διαφορετικά και δυνητικά πιο επικίνδυνα βιολογικά χαρακτηριστικά. 

Έκτοτε, τα συστήματα δημόσιας υγείας δυσκολεύονται με την εξαιρετικά μεταδοτική και πιο λοιμώδη παραλλαγή Delta, και τώρα υπάρχει το Omicron, με την ουσιαστική του ικανότητα να αποφεύγει το ανοσοποιητικό σύστημα, προκαλώντας επαναμολύνσεις και ανακαλύψεις.

Το Beta και το Gamma ήταν επίσης εξαιρετικά επικίνδυνα, αλλά δεν εξαπλώθηκαν στον ίδιο βαθμό.

Ο ίδιος ιός μπορεί να προκαλέσει ενδημικές, επιδημικές ή πανδημικές λοιμώξεις:

Εξαρτάται από:

-την αλληλεπίδραση της συμπεριφοράς του πληθυσμού,

-τη δημογραφική δομή,

-την ευαισθησία και την ανοσία, καθώς και,

– από το εάν εμφανίζονται ιογενείς παραλλαγές.

Οι διαφορετικές συνθήκες σε όλο τον κόσμο μπορούν να επιτρέψουν την εξέλιξη πιο επιτυχημένων παραλλαγών, και αυτές μπορούν να δημιουργήσουν νέα κύματα επιδημιών.

Αυτοί οι σπόροι συνδέονται με τις πολιτικές αποφάσεις και την ικανότητα μιας περιοχής να ανταποκρίνεται σε μολύνσεις.

Ακόμα κι αν μια περιοχή φτάσει σε μια ισορροπία – είτε είναι χαμηλή ή υψηλή ασθένεια και θάνατο – αυτό μπορεί να διαταραχθεί όταν φτάσει μια νέα παραλλαγή με νέα χαρακτηριστικά.

Η COVID-19 δεν είναι, φυσικά, η πρώτη πανδημία στον κόσμο. 

Το γεγονός ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει εξελιχθεί για να αντιμετωπίζει συνεχείς λοιμώξεις και τα ίχνη ιικού γενετικού υλικού που είναι ενσωματωμένα στο δικό μας γονιδίωμα από αρχαίες ιογενείς λοιμώξεις, αποτελούν απόδειξη τέτοιων εξελικτικών μαχών. 

Είναι πιθανό ότι ορισμένοι ιοί «εξαφανίστηκαν» από μόνοι τους και εξακολουθούν να προκαλούν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας στην έξοδο.

Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη, ρόδινη εσφαλμένη αντίληψη ότι οι ιοί εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου και γίνονται πιο καλοήθεις.

Αυτό δεν ισχύει:

–Δεν υπάρχει προκαθορισμένη εξελικτική έκβαση για να γίνει ένας ιός πιο καλοήθης, ειδικά αυτοί, όπως ο SARS-CoV-2, στον οποίο η μεγαλύτερη μετάδοση συμβαίνει πριν ο ιός προκαλέσει σοβαρή ασθένεια.

Σκεφτείτε ότι το Alpha και το Delta είναι πιο μολυσματικά, από το στέλεχος που βρέθηκε για πρώτη φορά στο Wuhan της Κίνας.

Το δεύτερο κύμα της πανδημίας γρίπης του 1918 ήταν πολύ πιο θανατηφόρο από το πρώτο.

Πολλά μπορούν να γίνουν για να μετατοπιστεί η εξελικτική κούρσα εξοπλισμών προς όφελος της ανθρωπότητας.

-Πρώτον, πρέπει να αφήσουμε στην άκρη την νωχελική αισιοδοξία.

-Δεύτερον, πρέπει να είμαστε ρεαλιστές σχετικά με τα πιθανά επίπεδα θανάτου, αναπηρίας και ασθένειας.

Οι στόχοι που τίθενται για μείωση θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι ο ιός που κυκλοφορεί κινδυνεύει να προκαλέσει νέες παραλλαγές.

-Τρίτον, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε —σε παγκόσμιο επίπεδο— τα τρομερά διαθέσιμα όπλα:

-αποτελεσματικά εμβόλια,

-αντιιικά φάρμακα,

-διαγνωστικά τεστ και,

-καλύτερη κατανόηση του τρόπου αναχαίτισης ενός αερομεταφερόμενου ιού μέσω της χρήσης μάσκας,

-της απόστασης και,

-του αερισμού και διήθησης του αέρα.

-Τέταρτον, πρέπει να επενδύσουμε σε εμβόλια που προστατεύουν από ένα ευρύτερο φάσμα παραλλαγών.

Ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί η εμφάνιση περισσότερων, πιο επικίνδυνων ή πιο μεταδοτικών παραλλαγών είναι να σταματήσει η απεριόριστη εξάπλωση, και αυτό απαιτεί πολλές ολοκληρωμένες παρεμβάσεις στη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης, κρίσιμης σημασίας, της ισότητας των εμβολίων.

Όσο περισσότερο πολλαπλασιάζεται ένας ιός, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να προκύψουν προβληματικές παραλλαγές, πιθανότατα εκεί όπου η εξάπλωση είναι μεγαλύτερη.

– Η παραλλαγή Alpha εντοπίστηκε για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο,

-το Delta βρέθηκε για πρώτη φορά στην Ινδία και,

-το Omicron στη νότια Αφρική – όλα τα μέρη όπου η εξάπλωση ήταν ανεξέλεγκτη.

Το να πιστεύουμε ότι η ενδημικότητα είναι και ήπια και αναπόφευκτη είναι κάτι παραπάνω από λάθος, είναι επικίνδυνο:

Προετοιμάζει την ανθρωπότητα για πολλά ακόμη χρόνια ασθένειας, συμπεριλαμβανομένων απρόβλεπτων κυμάτων εστιών.

Είναι πιο παραγωγικό να σκεφτόμαστε πόσο άσχημα θα μπορούσαν να γίνουν τα πράγματα αν συνεχίσουμε να δίνουμε ευκαιρίες στον ιό να μας ξεγελάσει.

Τότε, ίσως κάνουμε περισσότερα για να διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα συμβεί.