Μεταλλάξεις του κορωνοϊού που προκαλούν ανησυχία, συνήθως εμφανίζονται σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Το ανοσοποιητικό σύστημα αυτών των ατόμων δεν μπορεί να καθαρίσει τον ιό τόσο γρήγορα, όσο ενός υγιούς ατόμου.
Ως εκ τούτου έχει μεγάλη σημασία η συστηματική παρακολούθηση των γενετικών αλλαγών στον ιό SARS-CoV-2 για μελλοντικό έλεγχο της πανδημίας.
“Η συγκέντρωση όλων αυτών των πληροφοριών μας βοηθά από τη μια μεριά να σχεδιάσουμε αναμνηστικά εμβόλια που προστατεύουν από όσο το δυνατόν περισσότερες παραλλαγές και από την άλλη να σχεδιάσουμε στοχευμένα διαγνωστικά ή και θεραπευτικά“, αναφέρει ο Ομότιμος Καθηγητής Γενετικής Α. Π. Θ. κ. Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης.
Σε άρθρο ανασκόπησης περιγράφονται οι μεταλλάξεις και πως επηρεάζουν τα προγράμματα εμβολιασμού και γενικότερα τη διαχείριση της πανδημίας.
Οι επιστήμονες περιμένουν κι άλλες μεταλλάξεις του κορωνοϊού
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, θεωρητικά αναμένονται να συμβούν και άλλες μεταλλάξεις στο γονιδίωμα του κορωνοϊού SARS-CoV-2, καθώς ο ιός προσαρμόζεται στον άνθρωπο.
Μεταλλάξεις ιδιαίτερου ενδιαφέροντος περιλαμβάνουν αυτές που αφορούν το γονίδιο που καθορίζει την πρωτεΐνη της ακίδας του ιού.
“Αυτή η πρωτεΐνη επιτρέπει στον ιό να εισέλθει στα κύτταρά μας και είναι ο κύριος στόχος του ανοσοποιητικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της ανοσίας που δημιουργείται από όλα τα τρέχοντα εμβόλια SARS-CoV-2″, επισημαίνει ο κ. Τριανταφυλλίδης.
1) Μετάλλαξη D614G.
Διαπιστώθηκε (Φεβρουάριος του 2020) ότι μια μεταλλαγή στο κωδικόνιο 614 (D614G) της πρωτεΐνης της ακίδας του ιού (αντικατάσταση αμινοξέος: ασπαρτικό οξύ σε γλυκίνη) ήταν σπάνια πριν τον Μάρτιο, αλλά τα ποσοστά της αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, φτάνοντας σε ποσοστά άνω του 80% στις αλληλουχίες SARS-CoV-2 διαθέσιμες μέχρι τον Ιούνιο του 2020 σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Η μετάλλαξη αυτή σχετίζεται με αυξημένη πολλαπλασιαστική ικανότητα στην ανώτερη αναπνευστική οδό, λόγω αυξημένης μολυσματικότητας του ιού.
Σε σύγκριση με τον ιό φυσικού τύπου (D614), ο μεταλλαγμένος ιός (G614) βρέθηκε να έχει υψηλή πολλαπλασιαστική ικανότητα σε ανθρώπινους ιστούς του αναπνευστικού.
Η αυξημένη πολλαπλασιαστική ικανότητα σχετίστηκε με αυξημένη μολυσματικότητα του ιού με την μεταλλαγή G614.
Τα υψηλότερο ιικό φορτίο των στελεχών με G614 στον άνω αεραγωγό σε ασθενείς με COVID-19, υποδηλώνουν το ρόλο της μεταλλαγής D614G στην μολυσματικότητα του ιού.
Οι ασθενείς που είχαν μολυνθεί με ιό με G614 είχαν μεν υψηλότερα επίπεδα ιικού RNA σε σχέση με ιούς με D614, αλλά δεν εμφάνισαν σοβαρότερη νόσο.
“Παρόλα αυτά φαίνεται ότι ο ρόλος αυτής της μετάλλαξης είναι κρίσιμος για την κατανόηση της γρήγορης μετάδοσης και της εκθετικής εξάπλωσης του κορωνοϊού στην Ευρώπη.
Παρά τις αρχικές ανησυχίες, η μετάλλαξη αυτή δεν έχει επίδραση στην αποτελεσματικότητα των εγκεκριμένων εμβολίων”, τονίζει ο κ. Τριανταφυλλίδης.
2) Μετάλλαξη Y435F.
Η μετάλλαξη Y453F ανήκει στο “σύμπλεγμα 5” = cluster 5, του κορωνοϊού και μόλυνε βιζόν σε πάνω από 200 εκτροφεία της Δανίας.
Η μετάλλαξη αυτή επιτρέπει την ισχυρότερη σύνδεση του ιού με τον κυτταρικό υποδοχέα των ανθρώπινων κυττάρων.
Το μεταλλαγμένο αυτό στέλεχος του ιού εμφανίστηκε το καλοκαίρι του 2020, αλλά μεταδόθηκε πριν από τον Σεπτέμβριο του 2020 σε ανθρώπους (ηλικίας 7 έως 79 χρονών) και αποδεικνύει την ικανότητα του ιού να προσαρμόζεται σε διαφορετικά είδη.
Ήδη στη Δανία έχουν θανατώσει 15 εκατομμύρια εκτρεφόμενων βιζόν.
Η μετάλλαξη Y435F έχει επίσης αναφερθεί ότι έχει αναπτυχθεί σε ένα ανοσοκατασταλμένο άτομο, πιθανώς ως αποτέλεσμα χρόνιας λοίμωξης με τον ιό που του επιτρέπει να προσαρμοστεί.
3) Η μετάλλαξη N501Y:
Τον Δεκέμβριο του 2020 απομονώθηκε μια εξαιρετικά μεταδοτική παραλλαγή του ιού στο Κεντ του Ηνωμένου Βασιλείου.
Αυτή η παραλλαγή, που ονομάζεται B.1.1.7, περιείχε μια μετάλλαξη στην πρωτεΐνη της ακίδας του ιού που ονομάζεται N501Y.
Όχι μόνο αυτή η μετάλλαξη κάνει τον ιό πιο μεταδοτικό, αλλά βρέθηκε επίσης να έχει υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και στη χώρα μας, η παραλλαγή B.1.1.7 είναι πλέον η κυρίαρχη παραλλαγή και ευθύνεται για πάνω από το 90% των λοιμώξεων.
Η μετάλλαξη N501Y βρέθηκε να έχει μικρή επίδραση στην ανοσία τόσο από τα εμβόλια όσο και από προηγούμενες λοιμώξεις.
4) Η μετάλλαξη E484K:
Η μετάλλαξη E484K στην πρωτεΐνη της ακίδας του ιού εμφανίστηκε κάπου τον Δεκέμβριο μία φορά στη Νότια Αφρική και τουλάχιστον δύο φορές στη Βραζιλία.
Οι παραλλαγές με τη μετάλλαξη του E484K είναι σε θέση να αποφύγουν το ανοσοποιητικό σύστημα τόσο των εμβολιασμένων όσο και των προηγουμένως μολυσμένων ατόμων.
Ανησυχίες για την προστασία του εμβολίου έναντι αυτής της παραλλαγής
Στη Βραζιλία, υπήρξαν αρκετές αναφορές εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης με αντισώματα κατά του SARS-CoV-2 που έχουν μολυνθεί εκ νέου με παραλλαγές με το μετάλλαγμα E484K, δημιουργώντας ανησυχίες σχετικά με την προστασία του εμβολίου έναντι αυτής της παραλλαγής.
Ήδη γνωρίζουμε ότι δύο εμβόλια (AstraZeneca ,Johnson and Johnson) έχουν πολύ περιορισμένη ικανότητα αντιμετώπισης αυτής της παραλλαγής.
Η ανασκόπηση εξετάζει επίσης μεταλλάξεις που κάνουν αλλαγές σε άλλα μέρη του ιού, όπως την ORF8, μια πρωτεΐνη που πιστεύεται ότι καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα του ξενιστή.
“Οι ιοί με έλλειμμα στο γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη ORF8 έχει βρεθεί ότι προκαλεί λιγότερο σοβαρή κλινική νόσο“, καταλήγει ο κ. Τριανταφυλλίδης.
