Μέρος της όρασής του κατά τη διάρκεια κλινικής δοκιμής εμφυτεύματος στον οπτικό φλοιό, ανέκτησε ένας 65χρονος άνδρας με πλήρη τύφλωση λόγω μη αρτηριτιδικής πρόσθιας ισχαιμικής οπτικής νευροπάθειας (NAION).
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Brain Communications, δεν είχε στόχο να «αποκαταστήσει» τη φυσική του όραση.
Εξετάζει την ασφάλεια και τη σκοπιμότητα μιας οπτικής πρόθεσης φλοιού: μιας συστοιχίας μικροηλεκτροδίων που εμφυτεύεται στον ινιακό λοβό, ώστε να προκαλεί τεχνητές οπτικές αντιλήψεις μέσω ηλεκτρικής διέγερσης.
Παρ’ όλα αυτά, σε έναν συμμετέχοντα συνέβη κάτι διαφορετικό: λίγες ημέρες μετά την επέμβαση άρχισε να αντιλαμβάνεται φως και κίνηση, παρότι πριν δεν διέκρινε ούτε φωτεινότητα.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Miguel Hernández (UMH) και συνεργαζόμενων φορέων, η πρώτη αναφορά ήρθε δύο ημέρες μετά τη χειρουργική εμφύτευση της συστοιχίας 100 μικροηλεκτροδίων (Utah Electrode Array) κοντά στις πρώιμες οπτικές περιοχές του φλοιού.
Οι επιστήμονες βρίσκονταν ακόμη στο στάδιο των αρχικών δοκιμών/βαθμονόμησης, όταν ο ασθενής είπε ότι «βλέπει» φώτα και κίνηση μπροστά του.
Όπως περιγράφουν, στη συνέχεια κατάφερε να εντοπίζει σωστά τη θέση των χεριών των ερευνητών, σαν να αντιλαμβανόταν μια κινούμενη «σκιά» στο οπτικό του πεδίο.
Για να εκτιμήσουν αν πρόκειται για πραγματική λειτουργική αλλαγή και όχι για παροδική εντύπωση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τυποποιημένα τεστ πολύ χαμηλής όρασης (για φως/κίνηση) και τεστ οπτικής οξύτητας.
Η εικόνα, όπως αναφέρουν, βελτιώθηκε προοδευτικά μέσα στους μήνες: ο συμμετέχων πέρασε από «καμία αντίληψη φωτός» σε μετρήσιμες επιδόσεις σε καθήκοντα φωτός, εντοπισμού και κίνησης, ενώ σταδιακά μπορούσε να αναγνωρίζει σχήματα, γράμματα και μεγάλους χαρακτήρες.
Παράλληλα, κατέγραψαν αλλαγές και σε ηλεκτροφυσιολογικές μετρήσεις (οπτικά προκλητά δυναμικά), οι οποίες πριν την επέμβαση ήταν σχεδόν μη ανιχνεύσιμες.
Η ομάδα τονίζει ότι η βελτίωση είναι ασυνήθιστη για τη μη αρτηριτιδική πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια, ειδικά μετά από τόσο μεγάλο διάστημα πλήρους τύφλωσης.
Η νευρολόγος Arantxa Alfaro σημειώνει ότι όποιες ανακάμψεις έχουν περιγραφεί σε σοβαρές βλάβες του οπτικού νεύρου εμφανίζονται συνήθως στους πρώτους μήνες – όχι χρόνια μετά.
Και ο επικεφαλής ερευνητής Eduardo Fernández υπογραμμίζει ότι το εύρημα αφορά έναν μόνο συμμετέχοντα και πιθανόν εμπλέκονται «ατομικοί παράγοντες» που ακόμη δεν έχουν αποσαφηνιστεί.
Οι αξιολογήσεις όρασης, όπως περιγράφεται, έγιναν με το εμφύτευμα «κλειστό», ενώ η βελτίωση παρέμεινε και μετά τη χειρουργική αφαίρεσή του.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι το εμφύτευμα «θεράπευσε» την τύφλωση, αλλά ανοίγει ένα δύσκολο και ενδιαφέρον ερώτημα: αν η χρόνια ενδοφλοιώδης μικροδιέγερση, σε συνδυασμό με την εντατική οπτική εκπαίδευση και την πλαστικότητα του εγκεφάλου, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να «ξεκλειδώσει» υπολειμματικές οπτικές οδούς που θεωρούνταν πρακτικά ανενεργές.
